شێوگی ڕێزمانی ئەوەیە زمانەکان چۆن باسی کات دەکەن
بەبێ ئاماژەدانی کاتە دیارکراوەکان
لە جیاتی ئەوە، گۆڕانکاری بەسەر فەرمانەکان دێت بۆ دیاری کردنی کردار.
کەواتە چەند جۆر کاتی چیاوازمان لە زمانێکی وەک ئینگلیزی هەیە ؟
لە سەرەتادا، وەڵامەکە زۆر ڕوونە:
ڕابردوو هەیە،
ڕانەبردوو هەیە،
لەگەڵ داهاتوو.
بەڵام بە هۆی شتێک کە ناسراوە بە شێوەی ڕێزمانی،
لە ڕاستییدا، هەر یەک لەو ماوە کاتیانە زیاتر دابەش دەبێت.
چوار جۆر شێوە هەیە.
لە شێوەی بەردەوام یان ڕانەبردوو،
فەرمانەکان لە ماوەی دیاریکراودا ڕوو دەدەن.
شێوەی تەواو باسی ئەو فەرمانانە دەکات کە کۆتایی پێ هاتووە.
شێوەی تەواوی بەردەوام تێکەڵەیە لە،
باس کردنی بەشێکی کۆتایی هاتوو لە فەرمانێکی بەردەوام.
لە کۆتاییدا، شێوەی سادە هەیە،
بنچینەی ڕابردوو، ڕانەبردوو و هەروەها داهاتووش،
کە تیایدا دیاری نەکراوە کە فەرمان بەردەوامە یان نا.
ئەمانە هەندێک قورسە لێی تێبگەیت، بۆیە ڕوونی دەکەینەوە.
با بڵێین هاوڕێکانت پێت دەڵێن کاری ژێر ئاوی نهێنی ئەنجام دەدەن
بۆ کۆکردنەوەی بەڵگە لەسەر بوونەوەرێکی نامۆی دەریا.
شێوگەکە دیاری دەکات کە فەرمانەکە لە ڕابردوودا بووە،
بەڵام کە قووڵ بووینە لەوە دەبینین ئەگەری تر هەیە.
هاوڕێکانت ڕەنگە بڵێن بوونەوەرێک هێرشی کردە سەر بەلەمەکە،
ئەوە ڕابردووی سادەەیە، شێوەی گشتی و ناسراوە،
کە هیچ زیاتر ڕوونکردنەوە نادات.
نووستبوون کاتێک ڕوویدا،
پڕۆسەیەکی بەردەوام بوو لەو بارودۆخەدا.
دەکرێت بڵێین لە نانتەکێتەوە دەرچوون
بۆ ڕوون کردنەوەی فەرمانێک کە پێشووتر ئەنجامدراوە.
ئەمە نموونەی ڕابردووی تەواوە.
یان دەڵێن بۆ سێ هەفتە بە دەریادا دەڕۆیشتن،
فەرمانێک کە بەردەوام بوو تاکو ئەو کاتە دیاری کراوە.
لە ئێستادا دەڵێن هێشتا بە دوای بوونەوەرەکە دەگەڕێن،
فەرمانی ڕانەبردووی سادە.
ڕەنگە لەکاتی قسە کردنیان پلانی داهاتوویان دابڕێژن.
ژێرئاوگەڕێکی تایبەتیان درووست کردووە فەرمانێکی کۆتای هاتووە.
هەروەها، ئەگەر بە دوای هێما و نیشانەی بوونەوەرەکە دەگەڕان،
فەرمانێکە کە بۆ ماوەیەک دەیانکرد و هێشتاش دەیکەن
کە ئەمەش ڕانەبردووی تەواوی بەردەوامە.
کەواتە پلانی داهاتوویان چییە؟
دەزانێت هێشتا ڕووینەداوە چونکە هەفتەی داهاتوو دەردەچن،
داهاتووی سادە.
هاوڕێکانت بە دوای بوونەوەرە نامۆکە دەگەڕێن،
فەرمانێکی بەردەوامی درێژ کراوەیە.
دەڵێن مانگێکی تر ژێر ئاوگەڕەکە دەچێتە قووڵایی نەزانراو.
پێشبینیەکی بەهێزە
کە دیاری دەکات لە داهاتوودا چی ڕوو دەدات،
کاتێکە کە ئەوان بۆ ماوەی سێ هەفتە گەشتیان دەکرد بە بەردەوامی
لە داهاتووی تەواوی بەردەوام.
ئەوەی گرنگە لەم هەموو شێوگە جیاوازانە
ئەوەیە کە هەر ڕستەیەک لە ساتێکی دیاری کراودا ڕوو دەدات،
ڕابردوو، ڕانەبردوو یان داهاتوو.
گرنگی شێوەکان ئەوەیە کە پێت دەڵێن لە هەر ساتێکدا
بارودۆخی فەرمانەکە چییە.
هەمووی کۆ بکەیتەوە، دەکاتە دوانزە شێوەی جیاواز لە ئینگلیزیدا.
ئەی زمانەکانی تر؟
وەکو فەڕەنسی،
سواهیلی،
لەگەڵ ڕووسی، هەمان یاسای زمانی ئینگلیزی دەگرنە بەر.
لە زمانی تردا بە شێوەی جیاواز باسی کات دەکەن و بە جیاوازی دابەشی دەکەن.
هەندێكیان وەکو ژاپۆنی شێوگی ڕێزمانیان کەمترە،
کە تەنها ڕابردوو لە نەبوونی ڕابردوو جیا دەکەنەوە،
بولی و توکانگ باسی،
کە تەنها داهاتوو لەگەڵ نەبوونی داهاتوو جیا دەکەنەوە،
هەروەها زمانی چینی ماندەرین کە هیچ شێوگێکی نییە، تەنها شێوەیە.
زمانی تریشمان هەیە وەکو یاگوا کە ڕابردوو دەکەنە چەند بەشێکەوە،
بۆ نموونە فەرمانێک چەند کاژێر، هەفتە، یان ساڵ پێش ئێستا ڕوویدا.
لە زمانی تردا، شێوگەکان پەیوەستن بە هەستی پەلە کردن،
پێویستی،
یان ئەگەری ڕوودانی ڕووداوەکان.
ئەمەش وەرگێڕانیان سەخت دەکات بەڵام ناماقووڵ نییە.
قسەکەرانی زۆربەی زمانەکان بێ شێوگەکان دەتوانن هەمان بیرۆکە بەرجەستە بکەن
بە وشەی یاریدەدەر، وەکو دەیکات یان کردی،
یان بە دیاری کردنی ساتەکە.
ئایە جیاوازیەکانی نێوان زمانەکان
شێوەی جیاوازن بۆ ڕوون کردنەوەی هەمان ژیانی ڕاستەقینە؟
یاخوود بوونیادە چڕەکانیان شێوەی بیر کردنەوەی جیاواز دەردەخات
سەبارەت بە جیهان و تەنانەت کاتیش؟
و ئەگەر وابێت، چەند جۆری تری تێگەیشتن لە کات هەیە؟