Bu makaleyi New York Times'ın
"Modern Aşk" köşesinde bu yılın Ocak ayında yayınladım.
"Birine âşık olmak için bunu yapın."
Makale, laboratuvarda romantik aşk yaratmak için
tasarlanan psikolojik bir çalışmayla ve
geçen yaz bir akşam
çalışmayı kendim deneyimlememle ilgili.
Prosedür aslında gayet basit:
İki yabancı sırayla birbirlerine gittikçe kişiselleşen 36 soru soruyorlar
ve sonra dört dakika boyunca konuşmadan
birbirlerinin gözlerine bakıyorlar.
İşte örnek sorulardan birkaçı.
Numara 12: Eğer yarın sabah uyandığında bir özellik veya yetenek kazanabilecek
olsan ne olurdu?
Numara 28: En son birinin karşısında ne zaman ağladın?
Ya tek başınayken?
Gördüğünüz gibi, gittikçe daha fazla kişiselleşiyorlar.
Numara 30, bunu gerçekten çok seviyorum:
Partnerinize onunla ilgili neyi sevdiğinizi söyleyin;
bu sefer çok dürüst olun,
yani henüz tanıştığınız birine söylemeyeceğiniz türden şeyler.
Birkaç yıl önce bu çalışmaya ilk kez rastladığımda
bir ayrıntı beni gerçekten etkiledi;
söylentiye göre katılımcılardan ikisi
altı ay sonra evlenmişler
ve tüm laboratuvar ekibini düğüne davet etmişlerdi.
Tabii ki romantik aşk
üretme süreci ile ilgili çok şüpheciydim,
ama elbette merakımı çekmişti.
Bu çalışmayı kendim deneyimleme şansını elde ettiğimde,
bildiğim ama çok da yakından tanımadığım biriyle,
âşık olmayı beklemiyordum.
Ama sonra olduk ve --
(Gülüşmeler)
İyi bir hikâye olduğunu düşündüm ve birkaç ay sonra "Modern Aşk"
köşesine gönderdim.
Yayınlandığında Ocak ayıydı
ve şu an Ağustos'tayız,
yani tahmin ediyorum ki bazılarınız yüksek ihtimalle merak ediyordur,
hâlâ birlikte miyiz?
Bunu merak ettiğinizi düşünme sebebim,
bu soru bana tekrar ve tekrar
geçtiğimiz yedi ay boyunca soruldu.
İşte bu soru, bugün aslında konuşmak istediğim konu.
Ama hadi buna dönelim.
(Gülüşmeler)
Makale yayınlanmadan bir hafta önce
çok gergindim.
Geçtiğimiz birkaç yıldır aşk hikâyeleri ile ilgili
bir kitap üstünde çalışıyordum,
yani kendi romantik aşk tecrübelerimi yazmaya
blogumda alışmıştım.
Ama bir blog en fazla birkaç yüz sayfa görünümü alıyor
ve onlar da genelde benim Facebook arkadaşlarımdı,
tahminim New York Times makalemin de herhâlde
birkaç bin ziyaretçi alacağıydı.
Bu göreceli olarak yeni bir ilişki
için çok fazla ilgi gibi geldi.
Görünüşe bakılırsa, hiçbir fikrim yokmuş.
Bu makale bir Cuma akşamı
internette yayınlandı
ve Cumartesi olduğunda, blogumdaki trafik bu durumdaydı.
Pazar günüyse, hem "Today Show", hem de "Good Morning America" aradı.
Bir ay içerisinde, makale 8 milyondan fazla sayfa görünümüne ulaştı
ve en basit hâliyle ben
bu tarz bir ilgiye karşı hazırlıksızdım.
Aşk hakkındaki tecrübelerinizi dürüstçe yazacak özgüvene
erişmek bir şey,
ama aşk hayatınızın uluslararası
haber olduğunu keşfetmekse bambaşka bir şey --
(Gülüşmeler)
ve dünyanın dört bir yanından insanların
yeni ilişkinizin durumuyla gerçekten ilgilendiğini anlamak.
(Gülüşmeler)
İnsanlar arayıp, e-posta attıklarında ki haftalarca her gün bunu yaptılar,
ilk olarak hep aynı soruyu sordular:
Hâlâ birlikte misiniz?
Hatta bu konuşmayı hazırlarken,
e-posta kutumda "Hâlâ birlikte misiniz?"
sorusu için hızlı bir arama yaptım
ve anında birçok mesaj çıktı.
Öğrenciler, gazeteciler ve canayakın yabancılardan
geliyordu, aynı bunun gibi.
Radyo röportajları yaptım ve sordular.
Hatta bir konuşma yaparken, bir kadın sahneye doğru bağırdı,
"Hey Mandy, erkek arkadaşın nerede?"
Anında kırmızıya döndüm.
Bunun olayın bir parçası olduğunu anlıyorum.
Eğer ilişkinizle ilgili uluslararası bir gazetede yazarsanız,
insanların da bunu rahatça sorabileceğini beklemelisiniz.
Ama tepkinin kapsamı hakkında henüz hazır değildim.
Bu 36 soru kendi başlarına bir yaşam oluşturmuşa benziyordu.
Hatta New York Times, Sevgililer Günü için okuyuculardan
bu çalışmayı deneyenlerin
çeşitli başarı dereceleriyle tecrübelerini gösteren,
bir takip makalesi yayınladı.
Tüm bu ilgi karşısında benim ilk dürtüm
ilişkim için fazla korumacı olmamdı.
İkimizin birlikte medyada gözükmesiyle ilgili
her talebi geri çevirdim.
TV röportajlarını reddettim
ve ikimizin birlikte fotoğrafını isteyen her talebi de geri çevirdim.
Sanırım âşık olma süreci için
kazara ikonlara dönüşeceğimizden korktum,
bu asla uygun olacağım bir statü değildi.
Ve anlıyorum:
İnsanlar sadece çalışmanın işe yarayıp yaramadığını değil,
gerçekten de başarılı olup olmadığını bilmek istiyorlardı.
Yani uzun vadede devam edecek bir aşk üretebiliyor muydu,
yalnızca ufak bir hoşlanma değil, gerçek aşk, sürdürülebilir bir aşk.
Ama bu benim cevaplayabileceğimi hissettiğim bir soru değildi.
İlişkim yalnızca birkaç aylıktı
ve insanlar aslında yanlış soruyu soruyorlar gibi hissettim.
Hâlâ birlikte olup olmadığımızı bilmek onlara ne ifade edecekti?
Eğer cevap hayır ise,
bu 36 soruyu cevaplama tecrübesi
kayda değer değil miydi?
Dr. Arthur Aron ilk olarak 1997'de bu soruları
buradaki bu çalışmada kaleme almış
ve burada araştırmacıların amacı romantik aşk üretmek değilmiş.
Bunun yerine, üniversite öğrencileri
arasında Aron'un "sürekli, artan, karşılıklı, kişisel kendini açma"
adını verdiği şeyi kullanarak
kişiler arası yakınlığı geliştirmek istemişler.
Kulağa romantik geliyor, değil mi?
Ancak çalışma işe yaramış.
Katılımcılar bunu yaptıktan sonra daha yakın hissetmişler
ve birçok müteakip çalışma da Aron'un hızlı arkadaşlık kurallarını
yabancılar arasında hızlıca güven ve samimiyet yaratma yolu olarak kullandı.
Polis üyeleri ve toplum üyeleri arasında kullandılar
ve birbirinin zıddı politik ideolojilere sahip insanlar arasında kullandılar.
Geçen yaz denediğim,
kişisel soruları dört dakikalık
göz teması ile tamamlayan hikâyenin orijinal versiyonundan
bu makalede bahsedilmişti,
ama ne yazık ki daha önce yayınlanmamıştı.
Birkaç ay önce küçük bir beşerî ilimler fakültesinde
bir konuşma yapıyordum
ve sonrasında bir öğrenci bana gelip
biraz da utangaçca şöyle dedi,
"Çalışmanızı denedim ve işe yaramadı."
Buna biraz şaşırmış görünüyordu.
"Yani bunu yaptığın kişiye âşık olmadın mı?" diye sordum.
"Şey..." duraksadı.
"Galiba yalnızca arkadaş olmak istiyor."
"Peki daha yakın arkadaş oldunuz mu?" diye sordum.
"Çalışmayı yaptıktan sonra birbirinizi
gerçekten daha iyi tanıdığınızı hissettin mi?"
Kafasını salladı.
"O zaman işe yaramış" dedim.
Aradığı cevabın bu olduğunu sanmıyorum.
Aslında iş aşka geldiğinde hiçbirimizin aradığı cevabın
bu olduğunu sanmıyorum.
Bu çalışmaya ilk kez
29 yaşındayken rastladım
ve çok zor bir ayrılıktan geçiyordum.
İlişkim 20 yaşından beri sürüyordu,
yani hemen hemen tüm yetişkinlik hayatım boyunca
ve o benim ilk gerçek aşkımdı,
onsuz nasıl yaşayacağımı veya bunu yapıp yapamayacağımı bilmiyordum.
Bu yüzden bilime döndüm.
Romantik aşk bilimi ile ilgili bulabildiğim her şeyi araştırdım
ve sanırım bir şekilde kalp ağrımı iyileştireceğini umuyordum.
O zamanlar bunun farkında olup olmadığımı bilmiyorum --
sadece yazdığım kitap için araştırma yaptığımı düşündüm --
ama geriye dönüp bakınca gerçekten bu bariz.
Kendimi romantik aşk bilgisiyle donatınca,
bir daha o zamanlar olduğum kadar berbat ve yalnız hissetmeyeceğimi umdum.
Bütün bu bilgi bir şekilde yararlı oldu.
Aşkla ilgili daha sabırlıyım. Daha rahatım.
İstediğim şeyi sorarken daha güvenliyim.
Kendimi daha net bir şekilde görebiliyorum da
ve istediğim şeyin makul olarak istenebilecek olandan
daha fazlası olduğunu anlayabiliyorum.
Aşktan istediğim şey garanti,
sadece bugün sevilmek
ve yarın sevilmek değil,
sevdiğim insan tarafından sonsuza kadar sevilmeye devam etmek.
Belki de insanların hâlâ birlikte olup olmadığımızı
bilmek istediklerinde sordukları şey
aslında garanti olasılığı.
Yani medyanın 36 soruyla ilgili anlattığı hikâye,
âşık olmanın kısa bir yolu olabileceği.
İlgili risklerin bazılarını bir şekilde azaltma yolu olabilir
ve bu çok ilgi çekici bir hikâye,
çünkü âşık olmak inanılmaz hissettiriyor,
ama aynı zamanda korkutucu da.
Birini sevdiğinizi itiraf ettiğiniz andan itibaren,
kaybedecek çok şeyiniz olduğunu itiraf ediyorsunuz
ve bu soruların birini çabucak tanımak için
bir mekanizma sağladığı doğru,
aynı zamanda tanınmak için de
ve pek çoğumuzun aşktan gerçekten istediği şey bu:
Bilinmek, görülmek, anlaşılmak.
Ama iş aşka gelince,
hikâyenin kısa versiyonunu kabul etmeye çok hevesliyiz.
Hikâyenin "Hâlâ birlikte misiniz?" diye soran
ve evet veya hayır cevabıyla mutlu olan versiyonu.
Bu soru yerine
daha zor sorular sormayı teklif ediyorum,
şöyle sorular:
Aşkınızı kimin hak edip, kimin hak etmediğine
nasıl karar veriyorsunuz?
İşler zora girince aşka nasıl devam ediyorsunuz
ve ne zaman işi bitirip gideceğinizi nasıl biliyorsunuz?
Her ilişkiye kaçınılmaz olarak sızan
şüpheyle nasıl yaşıyorsunuz
veya daha da zoru,
partnerinizin şüphesiyle nasıl yaşıyorsunuz?
İllaki bu soruların cevaplarını bilmiyorum,
ama birini sevmenin ne demek olduğuyla ilgili olarak daha özenli bir iletişime
sahip olmada bunlar önemli bir başlangıç.
Yani eğer istiyorsanız,
ilişkimin hikâyesinin kısa versiyonu şu:
Bir sene önce bir tanıdığımla ben romantik aşk yaratmak için
tasarlanan bir çalışma yaptık
ve âşık olduk,
hâlâ birlikteyiz
ve çok memnunum.
Ancak âşık olmak, âşık kalmakla aynı şey değil.
Âşık olmak işin kolay kısmı.
Makalemin sonunda şöyle yazdım, "Aşk başımıza gelmez.
Âşığız, çünkü ikimiz de böyle olmasını seçtik."
Şimdi bunu okuduğumda biraz çekiniyorum,
doğru olmadığı için değil,
çünkü o zaman o seçimin içindeki her şeyi
gerçekten düşünmemiştim.
Her birimizin bu seçimi kaç kere yapmak zorunda olduğunu
ve her zaman beni seçip seçmediğini bilmeden
bu seçimi kaç kere yapmaya devam edeceğimi düşünmedim.
36 soruyu sormanın ve cevap vermenin yeterli olmasını
ve cömert, nazik ve eğlenceli birini sevmeyi seçmeyi
ve bu seçimi Amerika'nın en büyük gazetesinde yayınlamayı istedim.
Ama onun yerine ilişkimi pek inanmadığım
bir tür mite dönüştürdüm.
İstediğim şey, belki de bunu isteyerek hayatımı geçireceğim şey,
bu mitin doğru olması.
Makalemdeki başlıkta ima edilen mutlu sonu istiyorum,
ki tesadüfen,
aslında makalede yazmadığım tek yer.
(Gülüşmeler)
Onun yerine sahip olduğum şey, birini sevme seçimini yapma şansı
ve karşılığında beni sevmeyi seçeceği umudu
ve bu korkutucu,
ama aşkla ilgili olay bu.
Teşekkürler.