Trong những năm 60
FBI đã thu thập được gần 2.000 tài liệu
cho vụ điều tra một bộ óc trứ danh của nước Mỹ
Nhân vật chính là nhà văn James Baldwin.
Vào thời điểm đó,
FBI cũng điều tra nhiều nghệ sĩ và nhà tư tưởng khác
nhưng hầu như hồ sơ về họ ít hơn của Baldwin rất nhiều.
Suốt những năm bị FBI săn lùng,
ông đã trở thành tác giả người da đen bán chạy nhất thế giới.
Vậy điều gì đã khiến James Baldwin trở thành mối lo
trong mắt công chúng và giới chuyên môn?
Sinh ra ở Harlerm năm 1924,
anh là con cả trong gia đình có chín người con.
Lên 14, ông bắt đầu công việc giảng đạo.
Công việc thuyết giáo, giúp ông phát triển khả năng viết lách,
đồng thời, nuôi dưỡng mâu thuẫn về tư tưởng của Giáo hội
về bất bình đẳng chủng tộc và đồng tính.
Sau trung học, ông bắt đầu viết tiểu thuyết và tiểu luận
khi đang làm các công việc vặt.
Nhưng vẫn khó tránh khỏi các vấn đề
khiến ông đi ngược lại với Giáo hội.
Luôn phải đối mặt với phân biệt chủng tộc, kì thị đồng tính
ông phẫn nộ, vỡ mộng, và ao ước một cuộc sống ít bị bó buộc hơn.
Vì vậy năm 1948, khi 24 tuổi,
Baldwin chuyển đến Paris với học bổng viết văn
Tại Pháp, ông xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tiên,
với tựa đề "Go Tell it on the Mountain", năm 1953.
Lấy bối cảnh tại Harlern,
cuốn sách khai thác hình tượng Giáo hội như nguồn cội của đàn áp và hi vọng.
Nổi tiếng với cả độc giả da đen và da trắng.
Khi cuốn tiểu thuyết được khen ngợi,
Baldwin tập hợp suy nghĩ về chủng tộc, giai cấp, văn hóa và sự đày ải
trong bài luận mở rộng năm 1955,
"Notes of a Native Son" (Lời của người con bản xứ).
Cùng lúc đó,
phong trào đòi quyền công dân tăng cao ở Mỹ.
Người Mỹ da đen đã gặt hái thêm nhiều quyền lợi trong đăng ký bầu cử và bầu cử,
nhưng vẫn không được coi trọng ở trường học, xe buýt, trong lao động,
và phục vụ vũ trang.
Dù sống chủ yếu ở Pháp suốt quãng đời còn lại,
Baldwin nghiên cứu sâu về các phong trào
và ý thức sâu sắc lời hứa chưa hoàn thành với tổ quốc.
Ông nhìn thấy gia đình, bạn bè và hàng xóm
sa vào nghiện ngập, tù tội và tự sát.
Ông tin rằng số phận của họ bắt nguồn từ sự đè nén
của một xã hội phân biệt đối xử.
Năm 1963,
Baldwin xuất bản "The Fire Next Time",
một bức tranh sống động về xung đột chủng tộc
cho rằng người Mỹ da trắng cần chịu phải trách nhiệm
nhưng lập luận xa hơn
rằng phân biệt chủng tộc cũng làm tổn thương người da trắng.
Với ông, mọi người đều liên kết chặt chẽ trong cùng cơ cấu xã hội.
Từ lâu, Baldwin tin rằng:
con người bị lịch sử bó buộc và lịch sử cũng bị bó buộc bởi con người.
Vai trò của Baldwin trong phong trào nhân quyền
đã vượt khỏi tầm quan sát và báo cáo.
Ông cũng đi du hành đến Nam Mỹ
tham gia vào các cuộc mít - tinh, đưa ra những bài giảng .
Ông tranh luận về các chính trị gia da trắng và da đen
gồm cả Malcolm X
và đóng vai trò kết nối giữa các nhà hoạt động da đen và trí thức
và các lãnh đạo lực lượng da trắng như Robert Kennedy.
Vì khả năng độc nhất của Baldwin
là diễn giải các nguyên nhân của biến động xã hội
theo cách mà khán giả da trắng sẵn sàng lắng nghe,
Kennedy và những người khác có xu hướng coi ông như đại sứ của người Mỹ da đen
danh hiệu mà Baldwin từ chối nhận.
Cùng thời điểm đó,
khả năng ngôn luận đã khiến FBI xem ông như một mối đe dọa.
Ngay cả trong phong trào dân quyền,
Baldwin, đôi khi, cảm thấy bị bỏ ngoài cuộc
vì lựa chọn sống ở nước ngoài cũng như là giới tính
mà ông đã công khai trong các bài viết
vào thời điểm mà kì thị đồng tính lan rộng.
Suốt cuộc đời, Baldwin xem mình là nhân chứng.
Không như nhiều người đồng lứa,
ông sống đủ lâu để nhìn thấy thắng lợi của phong trào dân quyền,
nhưng bất bình đẳng chủng tộc vẫn tiếp tục ở Mỹ làm ông thấy nặng nề.
Dù cảm thấy bị giam cầm trong thời đại của mình,
ngôn từ của ông đã nói thay cho nhiều thế hệ,
hướng họ đến sự thấu hiểu đa chiều hơn
về những vấn đề phức tạp nhất trong xã hội.