Hayatımız boyunca bizi sağlıklı
ve mutlu eden şeyler nedir?
Eğer, şimdiden geleceğiniz için
yatırım yapacak olsanız,
zamanınızı ve enerjinizi neye harcardınız?
Bunun birçok cevabı mevcut.
Hayatta neyin önemli olduğuyla ilgili mesajlar her yerde.
Medya, zenginlerin, ünlülerin, işinde çok başarılı olanların
hikayeleriyle dolu.
Biz de bu hikayelere inanıyoruz.
Yakın zamanda, Y nesline (1980-1999 arası doğanlara)
hayattaki en önemli hedeflerini soran bir araştırma vardı.
%80'den fazlası,
hayattaki en önemli hedeflerinden birinin zengin olmak olduğunu söyledi.
Aynı genç yetişkinlerin %50'si,
hayattaki diğer bir önemli hedefin
meşhur olmak olduğunu söyledi.
(Gülüşmeler)
Daima, çalışmamız, çabalamamız
ve daha çok başarı elde etmemiz söylenir.
İyi bir yaşam sürmemiz için, böyle şeyleri kovalamamız gerektiği
izlenimine kapılırız.
Peki bu doğru mu?
İnsanları hayatları boyunca mutlu kılan gerçekten bu mu?
İnsanların tüm hayatlarını,
yaptığı seçimlerini ve bu seçimlerinin onlara neler getireceğini anlamak
neredeyse imkansızdır.
İnsan yaşamına dair bilgimizin çoğunu
onlardan geçmişi hatırlamalarını isteyerek öğreniriz
ve bildiğimiz gibi, tecrübeler ancak yaşayarak edinilir.
Hayatta başımıza gelen şeylerin büyük çoğunluğunu unuturuz
ve bazen de hafıza tamamıyla yaratıcıdır.
Mark Twain bunun farkındaydı.
Şunu dediği söylenir:
''Hayatımdaki en kötü şeylerin bir kısmı hiç olmadı.''
(Gülüşmeler)
Araştırmalara göre, yaşlandıkça geçmişi
daha olumlu hatırlıyoruz.
Bir araba çıkartmasında şöyle yazıyordu:
''Mutlu bir çocukluğa sahip olmak için asla geç değildir.''
(Gülüşmeler)
Peki bütün hayatımızı
zaman içerisinde geliştiği gibi izleyebilsek nasıl olurdu?
Ergenlik dönemlerinden yaşlılık dönemlerinin sonuna kadar,
insanları gerçekten mutlu ve sağlıklı tutan şeyleri
görmek için incelesek nasıl olurdu?
Biz bunu yaptık.
Harvard Yetişkin Gelişimi Çalışması"
belki de yetişkin hayatı üzerine yapılmış en uzun süreli araştırmadır.
75 yıl boyunca, 724 erkeğin hayatını
yıldan yıla, işlerini, ev yaşamlarını, sağlıklarını
ve tabii ki bütün bu süreç boyunca hayat hikayelerinin
ne hale geleceğini bilmeden sorarak izledik.
Bunun gibi araştırmalar son derece nadirdir.
Bu tür projelerin neredeyse hepsi on yıl içerisinde dağılır,
çünkü bir sürü insan araştırmadan çekilir
ya da araştırma fonu kesilir
veyahut araştırmacıların dikkati dağılır
veya ölürler ve kimse de topu hedefe koşturayım demez.
Fakat, şansın
ve birkaç araştırmacı neslin kararlılığının birleşimi sayesinde
bu araştırma devam etti.
Başlangıçtaki 724 adamımızın 60'ı
hâlâ yaşıyor,
hâlâ araştırmaya katılıyor,
çoğu 90'lı yaşlarındalar.
Şimdi de bu adamların
2000'den fazla çocuğunu incelemeye başlıyoruz.
Ben de, araştırmanın dördüncü yöneticisiyim.
1938'den beri, iki grup adamın yaşamlarını izledik.
İlk grup, araştırmaya başladığında
Harvard College'da ikinci sınıf öğrencisiydi.
Tom Brakaw "en müthiş nesil" diye adlandırdığı gruptandılar.
Hepsi, üniversiteyi II. Dünya Savaşı sırasında bitirdi
ve sonrasında çoğu görev almak üzere savaşa katıldı.
İzlediğimiz ikinci grup ise,
Boston'ın en yoksul muhitlerinden,
araştırmaya 1930'ların Boston'ındaki
en sorunlu ve yoksul
bazı ailelerinden oldukları için
özellikle seçilen bir grup erkekti.
Ekseri gecekondularda, birçoğu sıcak ve soğuk musluk suyundan yoksun yaşıyordu.
Araştırmaya katıldıklarında,
bu gençlerin hepsiyle görüşme yapıldı.
Muayeneden geçirildiler.
Evlerine gidip anne-babalarıyla görüştük.
Sonra bu gençler,
her kesimden yetişkinler oldular.
Fabrika sahibi, avukat, duvarcı ve doktor oldular,
biri de Birleşik Devletler Başkanı.
Bazıları alkol bağımlısı oldu. Birkaçında şizofreni ortaya çıktı.
Kimi sınıf atladı;
en alttan mümkün olduğu kadar en üste
ve kimisi bu yolculuğu aksi yönde yaptı.
Bu araştırmanın kurucuları
hiçbir suretle benim bugün burada durup
75 yıl sonra, size bu araştırmanın hâlâ sürdüğünü söyleyeceğimin
hayalini bile kurmamışlardır.
Her iki yılda bir, sabırlı ve kendilerini bu işe adamış araştırma grubumuz
deneklerimizi arar ve onlara tekrar
yaşamlarına dair bir takım sorular yöneltebilir miyiz diye sorar.
Boston'ın yoksul kesiminden birçok erkek
"Neden hala beni incelemek istiyorsunuz? Hayatım hiç de ilginç değil." diye sorar.
Harvard erkekleri bu soruyu asla sormaz.
(Gülüşmeler)
Bu hayatları iyice anlayabilmek için,
onlara sadece anketler yapmıyoruz.
Onlarla yaşadıkları yerde görüşürüz.
Doktorlarından hastalık geçmişlerini alırız.
Kan testi, beyin taraması yaparız,
çocuklarıyla konuşuruz.
Eşleriyle en derin meselelerini konuşurken videolarını çekeriz.
Yaklaşık on yıl önce, en sonunda eşlere,
araştırmanın üyeleri olarak bize katılırlar mı diye sorduğumuzda,
kadınların çoğu "Anlaşılan zamanı geldi." dedi.
(Gülüşmeler)
Peki neler öğrendik?
Bu hayatlardan ortaya çıkardığımız
on binlerce sayfalık bilgiden alınan dersler neler?
Zenginlik, şöhret ya da çok çalışmakla ilgili değiller.
Bu 75 yıllık araştırmadan aldığımız en net mesaj şudur:
İyi ilişkiler bizi daha mutlu ve daha sağlıklı tutar. Bu kadar.
İlişkilerle ilgili üç büyük ders aldık.
Birincisi, sosyal ilişkilerin gerçekten yararlı olduğudur
ve yalnızlıksa öldürür.
Sonunda, aileye, arkadaşlara, topluma
daha sosyal bir şekilde bağlı olan insanların,
daha mutlu, bedensel olarak daha sağlıklı olduğu ve çevresi daha sınırlı kişilerden
daha uzun yaşadığı anlaşıldı.
Ayrıca yalnız yaşamanın zararlı olduğu ortaya çıktı.
Diğerlerinden daha yalnız olan insanlar,
daha mutsuz olduklarını,
sağlıklarının orta yaşların başlarında bozulduğunu,
beyin fonksiyonlarının daha erken gerilediğini
ve yalnız olmayanlardan daha kısa yaşadıklarını anlar.
Üzücü gerçek şudur ki; ileride
her beş Amerikalıdan en az biri yalnız olduğundan şikayet edecek.
Kalabalıkta da yalnız olabildiğinizi
ve evliyken yalnız olabileceğinizi biliyoruz,
dolayısıyla aldığımız ikinci büyük ders;
sadece sahip olduğunuz arkadaşlarınızın sayısı
ve karşılıklı saygıya dayalı ilişki içinde olup olmadığınız değil,
önemli olan, yakın ilişkilerinizin mahiyetidir.
Anlaşmazlıkların ortasında yaşamanın
sağlığımıza zararlı olduğu ortaya çıktı.
Örneğin, şiddetli geçimsizliğin olduğu, muhabbetin olmadığı evliliklerin
sağlığımıza zararlı olduğu, belki de boşanmaktan daha kötü olduğu anlaşıldı.
Ayrıca güzel, sıcak ilişkiler yaşamak koruyucudur.
Deneklerimizi 80'li yaşları boyunca izlediğimizden,
geçmişe dönüp onların orta yaşlı hallerine bakmak,
ve kimlerin
mutlu, sağlıklı seksenlikler olup kimlerin olmayacağını
tahmin edebileceğimizi görmek istedik.
50 yaşlarında olduğu zamanlar hakkında bildiğimiz her şeyi
bir araya getirdiğimizde,
nasıl yaşlanacaklarını gösteren
orta yaş kolesterol düzeyleri değildi.
İlişkilerinden ne kadar memnuniyet duyduklarıydı.
50 yaşında, en tatminkar ilişkileri olan insanlar,
80 yaşında en sağlıklı olanlardı.
İyi, samimi ilişkilerin bizi
yaşlılığın bazı sonuçlarından koruduğu görünüyor.
Eşlik ettiğimiz en mutlu erkekler ve kadınlar
80'li yaşlarında,
bedenen daha çok acıları olduğu günler
ruhen mutlu olduklarını belirtti.
Fakat, mutsuz ilişkileri olan insanlar
bedenen daha çok acıları olduğunu söyledikleri günler
bunun daha fazla duygusal acıyla arttığını bildirdi.
İlişkiler ve sağlığa dair çıkardığımız üçüncü büyük ders,
iyi ilişkilerin sadece vücudumuzu değil
beynimizi de koruduğudur.
80'li yaşlarınızda, diğer kişiye
güvenle bağlanmış ilişki içinde olmanın koruyucu olduğu anlaşıldı,
öyle ki, ihtiyaç duyduklarında
diğerine gerçekten güvenebileceklerini hissettikleri ilişkileri olan insanlar,
hafızaları daha uzun süre kuvvetli kalan insanlardır.
Partnerine tam olarak
güvenebileceğini hissedemediği ilişkileri olanlar,
erken hafıza zayıflığı çeken insanlardır.
İyi ilişkiler de her zaman sorunsuz olacak değil.
Seksenlerindeki çiftlerimizden bazıları birbirleriyle münakaşa ediyor,
her gün,
fakat diğerine gerçekten güvenebileceklerini hissettikleri sürece
zor zamanlarında,
bu kavgalar hafızalarını olumsuz etkilemiyor.
Demem o ki,
iyi, samimi ilişkiler sağlığımıza ve mutluluğumuza yararlıdır mesajı,
bu çok eski bir bilgeliktir.
Bu tavsiyeyi size büyükanneniz de bilgin kişiler de verir.
Neden bunu anlaması bu kadar zor?
Örneğin, zenginlikle ilgili, biliyoruz ki
temel ihtiyaçlarımız karşılandıktan sonra
zenginliğin pek etkisi yok.
Yılda 75.000 dolardan
75 milyon kazanç arasında
sağlık ve mutluluk açısından
pek fark yok.
Ünle ilgili olaraksa
medyanın yoğun ilgisi
ve özel hayat yoksunluğu,
ünlülerin birçoğunun sağlığını etkiliyor.
Bunun onları daha mutlu etmediği de kesin.
Daha çok çalışmayla ilgili olarak da kimsenin olum doseginde,
"Keske ofiste daha fazla zaman gecirseydim."
demediği gerçeği var.
(Gülüşmeler)
Neden bunu anlaması bu kadar zor ve kulak ardı etmesi bu kadar kolay?
İnsan olduğumuz için.
İstediğimiz şey anlık bir çözüm,
hayatlarımızı güzelleştirecek,
ve bu şekilde tutacak elde edebileceğimiz bir şey.
İlişkiler, darmadağın ve karmaşıktlar
ve aileye ve arkadaşlara yönelmenin zorluğu,
çekici ve büyüleyici olmamasıdır.
Ayrıca ömür boyu olmasıdır. Asla bitmez.
75 yıllık araştırmamızda, emekliliğinde en mutlu olan insanlar,
iş arkadaşları yerine bilfiil yeni oyun arkadaşları koymaya çalışanlardı.
Tıpkı bu yeni araştırmadaki Y nesli gibi,
deneklerimizin birçoğu genç yetişkinler olarak yola çıktıklarında
şöhret ve zenginliğin ve yüksek başarının, iyi bir hayata sahip olmak için
kovalamaları gereken şeyler olduğuna gerçekten inanıyordu.
Fakat tekraren, bu 75 yılın üzerine, araştırmamız
en başarılı olan insanların aile, arkadaşlar ve toplumla
ilişkilere eğilenler olduğunu gösterdi.
Peki ya siz?
25 yaşındasınız diyelim, ya da 40 veya 60 yaşında.
İlişkilere önem vermek acaba nasıl görünüyor?
Neredeyse sonsuz ihtimal var.
Filmin süresini insanlara zaman ayırmakla değiştirmek kadar basit bir şey olabilir
ya da bitkin bir ilişkiyi, birlikte yeni bir şeyler yaparak canlandırmak,
uzun yürüyüşler veya gece buluşmaları...
ya da senelerdir konuşmadığınız aile ferdine ulaşmak olabilir,
çünkü şu pek bilindik aile kavgaları
kin tutan insanları
olumsuz anlamda etkiler.
Konuşmamı Mark Twain'in bir sözüyle kapatmak istiyorum.
Yüzyıldan fazla bir süre önce,
geri dönüp hayatına bakmış
ve şunu yazmıştı:
"Hayat öyle kısa ki;
tartışmalara, özür dilemelere kıskançlıklara, hesap sormalara zaman yok.
Sadece sevmek için zaman var
ve bunun için, tabiri caizse sadece 'bir an' var."
Sağlıklı bir hayat, iyi ilişkilerle inşa edilir.
İşte bu yaymaya değer bir fikir.
Teşekkürler.
(Alkışlar)