Da biste razumeli klimatske promene,
zamislite igru "Tetris".
Eonima, Zemlja je igrala ovu igru sa blokovima ugljenika.
U atmosferu ulaze kao ugljen-dioksid, gas iz vulkana, gasovi iz materija
od biljaka koje se raspadaju,
od živih bića
i sa površine mora.
Atmosferu napuštaju kada ih iskoriste biljke tokom fotosinteze,
kada se vrate u okean
ili skladište u zemlji i sedimentu.
Igra Tetrisa naziva se ciklusom ugljenika,
i to je žila kucavica Zemlje.
Koja je veza sa klimom?
Pa, kada je taj ugljen dioksid u vazduhu
i čeka da se ponovo unese negde,
on zarobljava deo toplote sunca
koji bi inače pobegao u svemir.
Zbog toga se ugljen dioksid naziva gasom staklene bašte.
On stvara toplotni pokrivač, koji je
poznat kao efekat staklene bašte,
zbog čega se naša Zemlja ne smrzava kao Mars.
Što više blokova ugljen-dioksida stoji u atmosferi i čeka raščišćavanje,
to je Zemlja toplija.
Iako je količina ugljenika u atmosferi
varirala kroz ledena doba i udare asteroida,
tokom proteklih 8 000 godina formirala se stabilna klima koju znamo
i omogućila da napreduje ljudska civilizacija.
Ali pre oko 200 godina,
počeli smo da iskopavamo taj stari ugljenik koji je bio u zemljištu.
Ta fosilna goriva, ugalj, nafta i prirodni gas
su sačinjeni od zakopanih ostataka biljaka i životinja
koji su umrli davno pre nego što su se ljudi razvili.
Energija unutar njih je mogla da snabdeva
naše fabrike, kola i elektrane.
Ali sagorevanje tih goriva je ubacilo i nove blokove ugljenika u igru Tetrisa.
U isto vreme, čistili smo šume zbog privrede,
smanjujući sposobnost Zemlje da ukloni blokove.
Od 1750., količina ugljenika u atmosferi
se uvećala za 40%
i ne pokazuje znakove usporavanja.
Baš kao u Tetrisu, što se više talože blokovi,
to je teže da se povrati stabilnost.
Dodatni ugljen-dioksid u atmosferi
ubrzava efekat staklene bašte
zarobljavajući više toplote blizu površine
i uzrokujući topljenje polarnih ledenih kapa.
A što se više tope, to manje mogu da odbiju sunčeve svetlosti,
pa se okeani greju još brže.
Dižu se nivoi mora, obalskim populacijama prete poplave,
prirodni ekosistemi su narušeni,
a vreme postaje sve ekstremnije.
Klimatske promene mogu da pogode razne ljude i mesta na različite načine.
Ali na kraju, to je igra koju svi igramo.
Ali za razliku od Tetrisa,
nećemo imati priliku da počnemo iznova.