1992’de banyo oyuncakları taşıyan bir kargo gemisi fırtınaya yakalandı.
Taşıdığı konteynerler denize devrildi
ve dalgalar 28.000 kauçuk ördekle birlikte diğer oyuncakları Kuzey Pasifik’e taşıdı.
Fakat bunlar birlikte hareket etmedi.
Tam aksine
ördekler dünyanın her tarafına dağıldı.
Araştırmacılar, okyanus akıntılarını daha iyi anlayabilmek için
oyuncakların izledikleri yol haritalarını çıkardılar.
Okyanus akıntıları çeşitli dış etkenler sonucu oluşur.
Rüzgâr, gelgitler, su yoğunluğundaki değişim
ve Dünya’nın dönüşü gibi.
Okyanus tabanı ve kıyı şeridinin topoğrafyası bu hareketleri değiştirerek
akımların hızlanmasına, yavaşlamasına
veya yönünün değişmesine neden olur.
Okyanus akıntıları iki ana kategoriye ayrılır:
yüzey akıntıları ve derin okyanus akıntıları.
Yüzey akıntıları okyanus suyunun
yüzde onunun hareketini kontrol ederken
derin okyanus akıntıları diğer yüzde 90'ı harekete geçirmektedir.
Farklı nedenleri olmasına rağmen
yüzey ve derin okyanus akıntıları
tüm okyanusu hareket ettiren çapraşık bir dansta birbirini etkiler.
Kıyı açığında
yüzey akımları, su seviyesi inip çıktıkça suyu ileri geri çeken
hem rüzgâr hem de gelgitler tarafından yönlendirilir.
Bu arada, okyanusta, yüzey akımlarının arkasındaki ana kuvvet rüzgârdır.
Rüzgâr okyanusa doğru eserken
suyun üst katmanlarını da sürükler.
Bu hareket eden su, altındaki katmanları
ve onlar da kendi altındaki katmanları çeker.
Aslında 400 metre derinliğe kadar su,
okyanusun yüzeyindeki rüzgârdan hâlâ etkilenmektedir.
Dünyanın tamamındaki yüzey akıntılarının modellerine bakmak için uzaklaşırsanız
bunların kuzey yarım kürede saat yönünde ve güney yarım kürede
saat yönünün tersine seyahat eden, girdap adı verilen
büyük döngüler oluşturduğunu göreceksiniz.
Bunun nedeni, Dünya'nın dönüşünün
bu akımlara yol açan rüzgâr modellerini etkilemesidir.
Eğer Dünya dönmezse
hava ve su, ekvatordaki düşük basınç ile
kutuplardaki yüksek basınç arasında
gidip gelecektir.
Ancak Dünya döndükçe
ekvatordan Kuzey Kutbu'na hareket eden hava doğuya doğru,
aşağıya doğru hareket eden hava batıya doğru yön değiştirir.
Ayna görüntüsü güney yarım kürede gerçekleşir
böylece rüzgârın ana akımları
okyanus havzalarının etrafında döngü benzeri desenler oluşturur.
Buna Coriolis Etkisi denir.
Rüzgârlar, altındaki okyanusu aynı dönen girdaplara iter.
Su, ısıyı havadan daha etkili tuttuğu için
bu akımlar dünyadaki sıcaklığı yeniden dağıtmaya yardımcı olur.
Yüzey akımlarının aksine
derin akımlar öncelikle deniz suyunun yoğunluğundaki değişimlerden kaynaklanır.
Su, Kuzey Kutbu'na doğru ilerledikçe soğur.
Ayrıca tuzu geride bırakarak tuzak suyu oluşturan
buz kristallerine sahip olduğu için daha yüksek tuz konsantrasyonuna sahiptir.
Bu soğuk, tuzlu su daha yoğundur
bu nedenle batar
ve daha sıcak yüzey suyu yerini alır,
termohalin sirkülasyonu adı verilen dikey bir akım oluşturur.
Derin su ve rüzgârla çalışan yüzey akımlarının termohalin sirkülasyonu
Küresel Konveyör Kuşağı adı verilen bir sarım döngüsü oluşturmak için birleşir.
Su, okyanusun derinliklerinden yüzeye doğru hareket ettikçe
okyanus besin zincirinin temelini oluşturan
mikroorganizmaları besleyen birçok besin taşır.
Küresel Konveyör Kuşağı, dünyanın dört bir yanına yayılan
dünyanın en uzun akımıdır.
Ancak saniyede sadece birkaç santimetre hareket eder.
Bir damla suyun tam tur atması bin yılı bulabilir.
Bununla birlikte, yükselen deniz sıcaklıkları konveyör kuşağının
görünüşte yavaşlamasına neden olmaktadır.
Modeller bunun Atlantik'in her iki tarafında
hava sistemlerine zarar verdiğini
gösteriyor ve yavaşlamaya devam ederse
ya da tamamen durursa ne olacağını kimse bilmiyor.
Doğru tahmin edebilmemiz ve buna göre hazırlanabilmemizin tek yolu
akımları ve onları şekillendiren güçlü kuvvetleri incelemeye devam etmek.