2004 yılında
Vemma Nutrition adında yeni bir firma
yarı-zamanlı iş yaparak tam-zamanlı geliri elde ederek
hayatları değiştirecek bir fırsat sunmaya başladı.
Vemma'nın teklifi deneyim ya da eğitimi her ne olursa olsun herkese açıktı.
Kazanmaya başlamak için sadece iki adım vardı:
Sıvı beslenme ürünlerini içeren 500-600 dolarlık bir set satın almak
ve aynısını yapacak iki üye daha sisteme dahil etmek.
Vemma Nutrition firması çok hızlı büyüdü,
zirve dönemlerinde ayda 30.000 yeni üye getiren küresel boyuta ulaştı.
Tek bir problem vardı—
2013 yılında 200 milyon dolarlık yıllık ciro yaratan firmanın
katılımcılarının çoğu yatırdıklarından daha az bir miktar kazanıyorlardı.
Vemma en sonunda saadet zinciri oluşturmadan suçlandı:
Üyelerin, yeni üyeleri sistemin içine katarak
para kazandıkları klasik bir dolandırıcılık yöntemi.
Genellikle kurucu bir grup kişiyi para yatırmaya
ve zinciri tanıtmaya ikna ediyor.
Sonra onlar da başkalarını sisteme katıp
yenilerin yatırdıkları paranın bir kısmını kendilerine alırken
sistemin kurucusu da kendi payını alıyor.
Bu örgü, her yeni katılan grubun parasını
kendilerini sisteme katanlara aktarması ile devam ediyor.
Bu dolandırıcılık yöntemi,
kurucuların sisteme yeni dahil ettiği kişilerin ödedikleri paraları
ödemelerin dürüst yatırımlardan geldiğini zanneden üyelere ödediği
Ponzi düzeninden farklı.
Saadet zinciri büyüdükçe
yeni gelenlerin para kazanması artan derecede zorlaşıyor.
Çünkü katılımcı sayısı üstel oranda artıyor.
Her bir kişinin, kar etmek için 6 kişiyi sisteme katmak zorunda olduğu bir yapıda.
Kurucu başlamak için 6 kişi bulur,
daha sonra her biri de 6'şar kişi bulur.
O ikinci turda 36 yeni üye vardır,
daha sonra onlar da 6'şar kişi bulur,
toplam yeni üye sayısı 216'ya ulaşır.
Yeni üye alımı 12. turuna ulaştığında
en yeni 2,1 milyar üye kar edebilmek için
toplamda 13 milyardan fazla kişiyi sisteme katmak zorundadır
ki bu dünyanın toplam nüfusundan fazladır.
Bu senaryoda
en yeni üyeler,
yani sistemin %80'inden fazlası,
giriş için ödedikleri paranın tamamını kaybeder.
Gerçek hayatta
sisteme erken girenlerin bir çoğu da kaybeder.
Saadet zincirleri birçok ülkede yasa dışıdır
ancak tespit edilmeleri zor olabilir.
Farklı birçok şekillerde görülebilirler,
bunlara hediye grupları,
yatırım grupları ve çok katlı pazarlama girişimleri de dahil.
Hele saadet zincirleri ile meşru çok katlı pazarlama arasındaki fark
oldukça bulanıktır.
Teoride çok katlı pazarlama firmalarının üyeleri
temel olarak gelirlerini perakende müşterilerine sattıkları ürün
ya da hizmetten elde ederler
ancak saadet zincirleri temelde üyelerin ödemelerini yeni üyelerden karşılar.
Pratikte ise
birçok çok katlı pazarlama firması üyelerinin
yalnızca satışlardan kar etmelerini neredeyse imkansız hale getirir.
Vemma Beslenme gibi birçok saadet zinciri
kendilerini yasal çok katlı pazarlama işi olarak gizlerler,
bunu da bir ürün ya da hizmeti kullanarak öde-ve-sisteme kat yapısını gizlerler.
Birçok saadet zinciri; kiliselerdeki, göçmen cemiyetleri
ve benzeri sıkı ilişkili gruplardaki güven yapısından nemalanır.
Birkaç ilk üyeden gerçekten gelir elde etmeden önce
olumlu deneyimlerini aktarmaları istenir.
Kendi gruplarındaki diğer kişiler de onları takip eder
ve zincir birçok üyenin kar edemediği anlaşılmadan önce şişmiş olur.
Çoğu zaman kurbanlar utançlarından sessiz kalırlar.
Saadet zincirleri insanları fırsat ve güçlenme sözü ile içine çeker.
Yeni üyeler para kazanamadıklarında
sistem yerine kendilerini suçlarlar,
vadedilenleri yeterince azimli olmadıkları için kazanamadıklarını düşünürler.
Bazı kurbanlar denemeye devam eder,
farklı zincirlere yatırım yaparlar
ve her seferinde para kaybederler.
Tüm bu etkenlere rağmen
bu zincirleri farketmenin yolları var.
Zaman baskısı bir işaret—
"Şimdi harekete geçin ya da hayatınızda bir kere çıkacak fırsatı kaçırın"
şeklinde söylemlere dikkat edin.
Büyük, hayat-değiştirici gelir sözleri de ayrıca şüphe unsurudur.
Son olarak meşru çok katlı pazarlama firmaları
üyelerinden ürün ya da hizmet satma fırsatı için para istememelidir.
Saadet zincirleri bireyler, topluluklar ve hatta ülkeler için
inanılmaz derecede yıkıcı olabilirler.
Ama ateşe ateşle karşılık verebilir,
bu videoyu tanıdığınız üç kişiye gönderebilir
ve onları da aynısını yapmaya teşvik edebilirsiniz.