Kendinizin ve tanıdıklarınızın, herhangi bir anda,
hiçbir uyarı yapılmaksızın, sadece bir düğmeye basılarak yok edilebileceği
bir dünya hayal etmek zor değil.
Bu, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, şimdi Soğuk Savaş olarak bilinen
45 yıllık dönemde
milyonlarca insan için bir gerçeklikti.
ABD ve Sovyetler Birliği, Dünya genelinde birbirine meydan okurken, iki taraf da
karşı tarafın kendisini yok edebilecek nükleer silaha sahip olduğunu biliyordu.
Ve felaket hiçbir zaman 13 gün süren Küba Füze Krizi kadar
yakın olmamıştı.
ABD'nin 1961'de Küba'da yeni komünist hükûmeti devirme girişimi başarısız oldu.
Domuzlar Körfezi olarak bilinen bu başarısız girişim
Küba'yı Sovyetler Birliği'nden yardım istemeye itti.
Sovyet lider Nikita Kruşçev Küba'ya gizlice yerleştirdiği nükleer füzeler ile
sadece adayı korumaktan değil,
aynı zamanda İtalya ve Türkiye'deki
ABD füzelerinin yarattığı tehdide karşılık vermekten de memnundu.
ABD istihbaratı bu planı fark edene kadar,
füzeleri inşa etmek için gerekli malzemeler çoktan yerleştirilmişti.
16 Ekim 1962'de gerçekleşen olağanüstü toplantıda,
askeri danışmanlar ısrarla füze mevzilerine hava saldırısı düzenlenmesini
ve adanın işgalini tavsiye ettiler.
Ancak Başkan John F. Kennedy daha tedbirli bir yaklaşımı tercih etti.
22 Ekim'de, ABD donanmasının Küba'ye gelen tüm sevkiyatları
engelleyeceğini açıkladı.
Yalnız bir sorun vardı:
Deniz ablukası savaş sebebi olarak görülüyordu.
Her ne kadar Başkan bunun temel ihtiyaçları engellemeyen
bir karantina olduğunu söylese de,
Sovyetler Birliği bu ayrımı hoş karşılamadı.
Kruşçev, Kennedy'ye gönderdiği öfke dolu mektupta
"Uluslararası sular ve hava sahasını kullanma özgürlüğünün ihlali,
insanlığı bir nükleer füze savaşı
uçurumuna iten saldırgan bir fiildir.", yazdı.
Böylece Soğuk Savaş'ın en gergin altı günü birbirini takip etti.
ABD füzelerin kaldırılmasını talep ederken,
Küba ve Sovyetler Birliği füzelerin sadece savunma amaçlı olduğunda ısrar etti.
Silahlar donatılmaya devam ettikçe de,
ABD olası bir işgal için hazırlık yapıyordu.
27 Ekim'de, Binbaşı Rudolph Anderson tarafından kullanılan bir casus uçağı
bir Sovyet füzesi tarafından düşürüldü.
Aynı gün, nükleer silahlı bir Sovyet denizaltısı, yukarı çık sinyali vermeye
çalışan bir ABD gemisinden gelen küçük bir su altı bombası tarafından vuruldu.
Denizaltındaki komutanlar, yüzey ile iletişim için çok derinde olduklarından,
savaşın başladığını düşündüler ve nükleer bir torpido fırlatmaya hazırlandılar.
Bu karar üç subay tarafından oybirliği ile alınmalıydı.
Kaptan ve siyasi komiser fırlatmaya izin verdiler
ancak ikinci komutan Vasili Arkhipov izin vermedi.
Onun kararı günü ve belki de Dünya'yı kurtardı.
Ancak kriz henüz sona ermemişti.
Tarihte ilk kez,
ABD ordusu savunma hazırlık seviyesini DEFCON 2'ye,
yani nükleer savaşın bir seviye altına yükseltti.
Fırlatılmaya hazır yüzlerce nükleer füze ile,
mecazi Kıyamet Günü Saati de gece yarısına bir dakika kala durmuştu.
Ancak diplomasi devam etti.
Washington'da, Adalet Bakanı Robert Kennedy gizlice
Sovyet Büyükelçi Anatoly Dobrynin ile görüştü.
Yoğun müzakereden sonra, ortaya şöyle bir plan çıktı.
ABD, Türkiye ve İtalya'daki füzelerini kaldıracak
ve Küba'yı asla işgal etmeme sözü verecekti,
bunun karşılığında da Sovyetler BM denetiminde Küba'dan çekilecekti.
Toplantı biter bitmez,
Dobrynin Moskova'ya bir telgraf göndererek, kaybedecek zaman olmadığını
ve bu şansı kaçırmamaları gerektiğini söyledi.
Ertesi sabah saat 9'da Kruşçev'den
Sovyet füzelerinin
Küba'daki yerlerinden kaldırılacağına dair bir mesaj ulaştı.
Kriz sona ermişti.
Kendi hükûmetleri tarafından
düşmanla pazarlık ettikleri için eleştirilseler de,
çağdaş tarihi analiz Kennedy ve Kruşçev'e krizi diplomasi yoluyla
çözme becerilerinden dolayı büyük bir takdir gösteriyor.
Ancak buradaki rahatsız edici ders, ufak bir iletişim hatasının veya
bir komutanın saliselik kararının onların tüm çabalarını engelleyebileceğiydi,
tıpkı Vasili Arkhipov o cesur tercihi yapmasa olacağı gibi.
Küba Füze Krizi siyasetin, ortaya çıkaracağı endişe verici güce oranla
ne kadar da kırılgan olduğunu gösterdi.