(piano ifa edir)
Qarşımızda 1962-ci ildə Müasir İncəsənət Muzeyində
Endi Uorholun "Kambl Sup Kans"
seriyasından tək rəsmlərdən biridir.
Müasir incəsənətlə bağlı ortaya çıxan həqiqətən
vacib suallardan biri də budur ki, niyə məhz bu sənət?
Məndən bu barədə soruşanda beynimdə çox şeylər yaranır.
Bu, həqiqətən də məndə bir növ hisslər oyadır,
ona görə də "Bəli" deməyə meylliyəm, amma orada
çoxlu başqa şeylər də var ki, əgər bunu muzeydə yox,
Kampls Sop-un marketinq şöbəsində görsəydiniz,
buna fərqli baxardınız?
Çünki o zaman reklam olur. Bəli.
Ancaq muzey kontekstində və ya Andi Uorholun studiyası
kontekstində bu, tam olaraq reklam deyil, elə deyilmi?
Hətta eyni şey olsa belə. Bəli.
Və ideya ondan ibarətdir ki, onu muzeyə qoymaqla
biz ona başqa cür baxmağı təklif edirik.
Düzdür, o, həqiqətən onun yerini dəyişir,
mənasını dəyişdirir, transformasiya edir
və bu, həqiqətən də, müasir incəsənətin mərkəzi ideyalarından biridir ki,
siz texniki bacarıqlara əsaslanmayan bir şeyi
qəbul edə bilərsiniz, çünki onun gözəl şəkildə
işlənib hazırlandığını söyləyə bilməzsiniz. Doğrudur.
Ancaq bu, onun yerini dəyişir və bizi bu barədə başqa cür düşünməyə vadar edir.
Məncə, hər kəsin şkafında gördüyünüz çox sıradan bir şeyi götürməsi
və onu diqqət mərkəzinə çevirməsi,
o şeyə diqqət yetirməyiniz onun ləyaqətidir.
Düşünürəm ki, bu, tam olaraq doğrudur və məncə,
o, bunu kifayət qədər adi olan bir mövzu ilə əlaqədar edir.
Mən böyük ustadların təsviri sənətindən çox uzaq olan
ucuz reklam sənətini nəzərdə tuturam və burada bir qutu şorba qədər adi bir şeyə
və hətta toyuq qaymağına diqqət yetirmək lazımdır, elə deyilmi? (Gülür.)
Demək olar ki, o bunu 50 il əvvəl etsəydi,
insanlar bu oğlanı şarlatan hesab edərdilər
və indi bunu etsəydi, onun sadəcə orijinal olmadığını düşünərdilər və...
Sadəcə, insanların təsadüfən bunun sənət olduğuna qərar verdiyi vaxt idi.
Bunun doğru olduğunu düşünürəm.
1962-ci ildə Uorhol deyirdi ki,
bizim mədəniyyətimizdə həqiqətən orijinal və vacib olan nədir?
Söhbət kütləvi istehsaldan gedirdi, fabriklər haqqında idi.
O, müəyyən mənada dedi ki, təbiətə
hələ aqrar mədəniyyət kimi baxmayaq, biz indi sənaye mədəniyyətiyik.
İndi bizim vizual dünyamız nədən ibarətdir.
Mən 80 faiz orda olduğumu düşünürəm.
Yadımdadır, kollecdə bir tələbə rəsm sərgisi keçirilirdi
və zarafatla tələbələrdən biri orada kiçik bir podium qoydu
və nahar qabını orada qoydu.
O, onun yanında kiçik bir işarə qoydu: "Şənbə günü Nahar qabı"
və ya buna bənzər bir şey.
Bunu zarafatla etdi və hər kəs bunun çox gülməli olduğunu düşündü,
amma müəyyən dərəcədə bəlkə də bu, onun etdiyinin sənət olduğuna işarədir.
Düşünürəm ki, buna görə gülməli idi,
çünki bu qədər yaxın idi, elə deyilmi?
Və müəyyən dərəcədə kimsə nahar nimçəsini götürüb
ona uyğun işıqlandırma verəndə, ona baxmaq üçün podium təqdim edəndə
və bu barədə bütöv bir təsvir yazanda, mən doğrudan da nimçəyə
başqa cür baxmağa başladım.
Bu, hər gün istifadə etdiyiniz adi
bir şeylə eyni ideyadır.
Yəni, buna nə deyərdiniz?
Bu zarafat idi, yoxsa sənət?
Məncə, bu, zarafatdır, həm də əsrin əvvəllərində
yaradılmış bəzi mühüm sənətə çox yaxındır.
Marsel Duşamp adlı birinin sayəsində bunu etmək üçün sərbəstliyi var idi.
Uorhol bir növ eyni sərbəstliyə sahib idi,
yəni bir şey yaratmağa diqqət yetirməmək, fırçaya diqqət yetirməmək,
kompozisiyaya diqqət yetirməmək, rəngə diqqət yetirməmək,
əksinə fikirləri yenidən cəmləşdirməyə diqqət yetirmək.
Uorhol, Duşamp və ya bu insanlardan hər hansı biri
haqqında danışmağımızın səbəbi odur ki, sizin dediyiniz kimi,
texniki cəhətdən dərin bir şey etmələri deyil.
Kampl Sop-un marketinq şöbəsi artıq eyni
dərəcədə dərin bir şey etmişdi,
onlar dünyaya bir az fərqli şəkildə baxan və bunu vurğulayan insanlar idi.
Məncə, düzdür.
Uorhol həm də məktəbinizdəki pranksterin
verdiyi sualları vermək üçün çox çalışır.
Deyir, bu sənət ola bilərmi?
O, çox israrlıdır.
Bir anlıq rəsmə diqqətlə baxın.
Bu, onun həqiqətən çəkdiyi son rəsmlərdən biridir.
O, Kemplinin xəttatlığını müəyyən etdi
o, yuxarıdakı bankanın əksini göstərdi.
Amma sonra dayandı və dedi ki, mən flör dö li boyamaq istəmirəm.
Aşağıda o kiçik flör dö li görürsünüz.
Mən bunları çəkmək istəmirəm.
O, əslində onlardan hazırlanmış kiçik bir rezin möhürə sahib idi
və onları mexaniki şəkildə yerləşdirdi.
Onda rəssamın mən onu çəkmək
belə istəmirəm deməsi nə deməkdir?
Mən sadəcə bunu asanlaşdırmaq üçün mexaniki bir proses tapacağam.
Uorhol, mənim fikrimcə, çox vacib bir şey edir - o,
bizim necə istehsal etdiyimizi,
dünyamızı necə qurduğumuzu əks etdirir.
Özümüzü əhatə etdiyimiz şeyləri düşünün,
demək olar ki, hər şey bir fabrikdə hazırlanmışdır.
Artıq dünyada qeyri-adi heç nə yoxdur.
Bu, bizim adətən gözəl hesab etdiyimiz dünya deyil.
Bilmirəm, hərdən mənə elə gəlir, səhvim varsa düzəldin,
Uorholun verdiyi bu qərar maraqlı və ya möhtəşəmdir,
sonra insanlar onun böyüklüyünə haqq qazandırmaq üçün onun şeylərini şərh edəcəklər.
Baxın, o, çəkmək əvəzinə printerdən istifadə etdi ki,
bu da sənaye və ya buna bənzər bir şeyi əks etdirdiyini göstərir,
amma bunu başqa cür etsəydi, əllə
və ya dirsəklə çəksəydi, ya da barmağı ilə, ya da başqa cür çəksəydi,
insanlar "Oh, bu heyrətamiz deyilmi" deyəcəkdi, çünki biz adətən
belə şeylərin maşında çap etdirildiyini görürük, lakin o, bunu öz əlləri ilə etdi.
Sizcə bu nə dərəcədə doğrudur, yoxsa mən həyasızam?
Xeyr, hesab edirəm ki, müəyyən dərəcədə həyasızlığın dəyəri var
və mən düşünürəm ki, biz avanqard sənətkar
olmağın nə demək olduğu haqqında danışırıq?
İncəsənətin dilini bir növ dəyişdirmək
və incəsənətin tarixi anımızla birbaşa və orijinal şəkildə
əlaqəli yollarını tapmağa çalışmaq nə deməkdir?
Bu barədə danışmaq mənim üçün asan ola bilər,
çünki rəsm dərsində 5-ci sinifdə oxuyanda buna baxdığımı xatırlayıram,
Endi Uorhol və bütün digər şeylər, ona görə də indi o qədər də unikal görünmür,
amma 62-ci ildə Uorholun həqiqətən diqqətəlayiq olduğunu eşitdim,
çünki o, həqiqətən insanları düşünməyə vadar edirdi.
Məncə, 1962-ci ildə Uorhol təsviri sənət hesab edə biləcəyimiz
çərçivəyə tamamilə uyğun olmayan mövzular axtarırdı.
Onun müasirlərindən biri olan Roy Lixtenşteyndən
pop sənətinin nə olduğu soruşuldu və o cavab verdi:
"Biz o qədər sadə, o qədər adi olan əşyalar axtarırdıq ki,
heç kim bunun həqiqətən sənət olduğuna inana bilməzdi".
Düşünürəm ki, siz haqlısınız və indi bu, vizual mədəniyyətimizin
elə bir hissəsidir ki, biz ona baxanda dərhal qəbul edə bilirik.
Amma məncə, bunun nə qədər heyrətamiz
və radikal olduğunu xatırlamaq çox maraqlıdır.
.
Görünür, bunda böyük potensial var,
bu, başqa məqsədlər üçün,
kommersiya məqsədləri üçün yaradılan psevdo-sənətdir,
amma bunu həqiqətən işıqlandırdığınız kimi işıqlandırsanız...
Sizcə bu maneəni sənətə çevirirmi?
Öncə də qeyd etdiyiniz kimi,
indi kimsə bunu etsəydi, bu, heç də orijinal görünməzdi.
.
Düşünürəm ki, bu, mədəniyyətimizdə dünyaya yeni bir şəkildə baxmağımız üçün
yollar tapmağın nə qədər çətin olduğunu vurğulayır.
.
(piano ifa edir)