ساڵی پار، لەگەڵ ئەم خێزانە ڕەسەنەی ئەم ناوچەیەی هیندستان ئەژیام.
دواینیوەڕۆیەکیان،
کوڕە بچووکەکە نانی ئەخوارد، و
هەر کە منی بینی، خێرا خواردنەکەی خستە پشتی و شاردییەوە.
زۆرم پێچوو هەتا قایلم کرد پیشانم بات چی ئەخوات.
دەرچوو کە کرمۆکەیە،
خواردنێکی باوی خەڵکی ڕەسەنی مادییا.
هاوارم کرد،
"ئای خوایە، ئەمانە ئەخۆیت!
هیوادارم کەمێکیش بۆ من بهێڵیتەوە!"
باوەڕپێنەکردنم ئەبینی لە چاوەکانی کوڕەکەیا.
"تۆ... ئەمانە ئەخۆیت؟"
منیش وتم، "حەزم لەمانەیە،"
دیاربوو هیچ متمانەی بە قسەکەم نەبوو.
چۆن ئەکرێت ژنێکی ڕۆشنبینی شاری حەزی لە هەمان خواردنی ئەو بێت؟
دواتر، بابەتەکەم لەگەڵ باوکی باسکرد، و
دەرچوو کە بابەتێکی زۆر هەستیارە.
هەندێک قسەی کرد وەک،
"ئاه، بەس کوڕەکەی من حەز ئەکات خواردنی ئاوا بخوات.
پێی ئەڵێین، 'واز بێنە. خراپە بۆت.'
وەک ئەبینیت، گوێناگرێت.
چەندین ساڵە هەموو وازمان لە خواردنی ئەمە هێناوە."
پرسیم، "بۆچی؟"
"ئەمە خواردنی ڕەسەنی خۆتانە.
بەردەستە لە ژینگەکەتانا،
بەهای خۆراکی بەرزە، و
دڵنیام لەوەی کە -- بەتامیشە.
کەواتە بۆچی خواردنی هەڵەیە؟"
پیاوەکە بێدەنگ بوو.
پرسیم،
"پێتان وتراوە کە خواردنەکەتان خراپە،
خواردنی دواکەوتووییە،
شارستانی نییە؟"
بە بێدەنگی سەری لەقاند.
ئەمە یەکێک بوو لەو چەندین جارەی کاتی کارکردنم لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی ناوچەیی هیندستان
کە بینیم شەرم ئەکەنەوە لە خواردنەکانیان،
شەرم بکەیت لەوەی خواردنەکەی حەز ئەکەی بیخۆیت،
خواردنەکەی چەندین نەوەیە ئەخورێت،
بەجۆرێک کەمترە،
تەنانەت نامرۆڤانەتریشە. و
ئەم شەرمکردنەش تەنیا بۆ خواردنی نائاسایی، لینج نییە
وەک مێروو یان جرج با بڵێین،
بەڵکو خواردنی ئاساییش ئەگرێتەوە:
سەوزەی کێوی،
قارچک، گووڵ --
هەر شتێک لە سرووشتدا لێبکرێتەوە وەک لەوەی بچێنرێت.
لە هیندستانی ڕەسەن، ئەم شەرمکردنە لەهەموو شوێنێکە.
هەرشتێک بێت ئەتوانی بیبزوێنێت.
ڕووەک خۆرێک لە چینی سەرەوە ئەکرێت بە بەڕێوبەری قوتابخانە،
لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا، منداڵان بە دایک و باوکیان ئەڵێت قرژاڵ پیسە
یان خواردنی گۆشت حەرامە.
پرۆگرامێکی خۆراکی حکومەت برنجی سپی بڵ پێشکەش ئەکات،
ئێستا چیتر کەس نایەوێت برنجی سور یان هەرزن بخوات.
هاوکاری قازانج نەویست ئەگاتە ئەم گوندە بە خشتەیەکی خواردنی نمونەیی بۆ ژنی دووگیان.
ئەمە خۆیەتی.
هەموو دایکەکانی چاوەڕێی منداڵ ئەکەن هەست بە دڵتەنگی ئەکەن
پارەی سێو و ترێیان پێنادرێت.
خەڵکیش خەریکە ئەو میوانە لەبیر ئەکەن
کە ئەکرێت لەسەر زەوی دارستانەکان لێیکەنەوە.
کارمەندانی تەندروستی،
نێردە ئاینییەکان،
کارمەندە حکومییە هەمەجۆرەکان و
تەنانەت منداڵە خوێندەوارەکانی خۆشیان
هەموویان هاوار بەسەر خەڵکە ڕەسەنەکەیا ئەکەن
کە خواردنەکەیان وەک پێویست باش نییە،
وەک پێویست شارستانی نییە.
بۆیە خواردنەکانیان بەردەوام ئەبێت لە دیارنەمان،
هەر جارە و کەمێک.
بیر ئەکەمەوە ئەگەر هەمووتان هەرگیز بیرتان لەوە کردبێتەوە
ئەگەر کۆمەڵگاکانتان چیرۆکێکی هاوشێوەی هەبووبێت لەسەر خواردن.
ئەگەر قسە لەگەڵ نەنکە ٩٠ ساڵانەکەت بکەیت،
باسی ئەو خۆراکانە ئەکات کە هەرگیز نەتبینیوە یان نەتبیستوە؟
ئاگاداریت لەوەی چەندێک لە خواردنی کۆمەڵگاکەت
چیتر بەردەست نییە بۆت؟
پسپۆڕە ناوخۆییەکان پێم ئەڵێن
ئابووری خۆراکی ئەفریقای باشوور بە تەواوەتی پشتی بە خواردنی هاوردەکراو بەستووە.
گەنمەشامی بەزۆری بەکاردێت،
لەکاتێکدا گەنمەشامی شیرین، هەرزن، پیازۆکەکان و پەتاتەکانی ناوچەکە هیچی نەماون.
بە هەمان شێوە دانەوێڵە کێوی و سەوزەکانیش،
لەکاتێکدا خەڵک پەتاتە و پیاز و کەلەرم و گێزەر ئەخۆن.
لە وڵاتەکەی من،
ئەم لەدەستدانی خواردنە ناوچەییانە زۆر زەبەلاحە.
هیندستانی نوێ گیریخواردووە بەدەست برنج و گەنم و
نەخۆشی شەکرەوە.
بە تەواوەتیش خواردنەکانمان لەبیرکردووە وەک ڕەگە شێوە پەتاتە هەمەجۆرەکان،
شیلەی درەختەکان، ماسی، گوێچکە ماسی،
زەیتی تۆوەکان،
نەرمە قاوغدارەکان، قارچک، مێرووەکان،
گۆشتی گیاندارە بچووکەکانی مەترسییان لەسەر نییە،
هەموویان کە بەردەست بوون لە ناوچەکانی چواردەورمان.
کەواتە ئەم خواردنە چی لێهات؟
بۆچی سەبەتەی خواردنی ئەم سەردەمە هێندە بچووکە؟
ئەتوانین باسی هۆکارە ژینگەیی و ئابورییە سیاسییە ئاڵۆزەکان بکەین،
بەڵام لێرەم بۆ ئەوەی زیاتر باسی ئەم دیاردە مرۆڤانەترەی شەرمەزاری بکەم،
چونکە شەرمەزاری خاڵە گرنگەکەیە
کە خواردن لەسەر قاپەکەت دیارنامێنێت بەهۆیەوە.
شەرمەزاری چی ئەکات؟
شەرمەزاری واتلێئەکات هەست بە بچووکی بکەیت،
بە دڵتەنگی،
شایستەنەبوون،
نامرۆڤی.
شەرمەزاری ناڕازیبوون لە بیروباوەڕ ئەهێنێت.
چیرۆکی خۆراکەکان ئەشێوێنێت.
با ئەم نموونەیە وەرگرین.
ئەتەوێت چۆن شتێکی
خۆشی بەربڵاو بخۆیت
کە لە هەموو ژینگەکەی چواردەورتا هەیە؟
هەموو ئەوەی لەسەرتە بیکەیت کۆکردنەوەیەتی،
وشککردنەوەیەتی، و هەڵگرتنی، و
ئیتر ماوەی ساڵێک ئەتبێت بۆ ئەوەی
وەک چەندین ژەمە خواردنی هەمەجۆر ئامادەی بکەیت.
هیندستان خواردنێکی لەو جۆرەی هەبوو، پێی ئەوترا، "ماهوا،"
ئەم گووڵە لەویا. و
ماوەی سێ ساڵ ئەبێت توێژینەوە لەسەر ئەم خواردن ئەکەم.
ناسراوە بەوەی بەها خۆراکییەکەی زۆر بەرزە لە دابونەریتی ڕەسەن و
بەپێی توێژینەوەی زانستی.
بۆ خەڵکە ڕەسەنەکە،
زۆر بەردەست بوو ماوەی چوار بۆ شەش مانگی ساڵ.
بە چەندین ڕێگا، زۆر هاوشێوەیە لەگەڵ مارولای ناوچەی خۆتان،
جگە لەوەی گووڵە، نەک میوە.
چونکە دارستانەکان زۆری لێیە،
خەڵک ئەتوانن بەشی ساڵێک کۆکەنەوە بۆ ئەوەی بیخۆن و
بەشی فرۆشتنیش هەڵگرن.
بۆم دەرکەوت ٣٥ خواردن هەیە بە ماهوا درووست ئەکرێت
کە چیتر کەس لێینانێت.
ئەم خواردنە چیتر تەنانەت وەک خواردنیش ناناسێنرێت،
بەڵکو وەک ماددەیەکی خاو بۆ مەی.
ئەکرێت دەستگیر بکرێیت ئەگەر لە ماڵەکەتدا هەبێت.
هۆکارەکەی؟ شەرمکردن.
قسەم لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی هەموو هیندستان کرد
کە بۆچی چیتر ماهوا ناخورێت. و
هەمان وەڵامم وەرگرت لە هەموویان.
"ئاه، ئەوکاتە ئەمانخوارد کە هەژار و برسی بووین.
ئێستا بۆچی بیخۆین؟
برنج یان گەنممان هەیە."
لە هەمان کاتیشدا،
خەڵکیش هەیە پێ ئەڵێن ماهوا چەند خواردنێکی باشە.
هەمووکات چیرۆکی ئەو بەتەمەنانە هەیە کە حەزیان لە خواردنی ماهوا بوو.
"ئەم نەنکەی ئێمە، دە منداڵی بووە، و
هەر بەردەوامبوو لەوەی کۆشش بکات، نە ماندوو ئەبوو، نە نەخۆش ئەکەوت."
هەمان چیرۆک لە هەموو لایەک هەیە.
چۆن ئەبێت؟
هەمان خواردن
وەک خواردنێکی باش و خواردنی هەژاریش سەیر ئەکرێت،
لە هەمان ڕستەدا؟
بە هەمان شێوە بۆ خواردنەکانی تری دارستان.
چیرۆکی جەرگ بڕم بیستووە
لەسەر قاتوقڕی و برسێتی،
خەڵکەکەی لەسەر خواردنی پاشماوەی ناو دارستانەکان ژیاون،
چونکە هیچ خواردنێک نەبووە.
ئەگەر کەمێک قوڵتر ببیتەوە،
دەرئەکەوێت مەسەلە نەبوونی خواردن نەبووە
بەڵکو نەبوونی خواردنێکی سەردەمی وەک برنج بووە.
لێم پرسین،
چۆن فێربوویت ئەو خواردنە بەناو پاشەڕۆیە ئەخورێت؟
کێ پێی وتیت هەندێک ڕەگی کێوی تاڵی هاوشێوەی پەتاتە ئەکرێت شیرین بکرێت
بەوەی شەو لەناو جۆگەکەیا بەجێی بێڵیت؟
یان چۆن گۆشتی ناو قاوغی لولوپێچێک دەرکەیت؟
یان چۆن تەڵە بۆ جرجێکی کێوی دابنێیت؟"
لەو کاتەیایە دەست ئەکەن بە خووراندنی سەریان، و
درک بەوە ئەکەن کە لە گەورەکانیانەوە فێری بوون،
کە باوباپیرانیان بۆ چەندین سەدە لەسەر ئەم خواردنانە ژیاون و ماونەتەوە
پێش ئەوەی برنج بێت، و
ئەوکاتە زۆر لە نەوەکانی ئێستا لەشیان تەندروستتر بووە.
کەواتە خواردنی ڕەسەن ئاوای لێهاتووە،
شەرمکردن لێی ئاوای لێهاتووە:
ونکردنی خواردن و دابونەریتی خواردنی کۆن لە ژیان و یادەوەری خەڵک
بێ ئەوەی تەنانەت درکیشی پێبکەن.
کەواتە چۆن ئەمە چاککەینەوە؟
چۆن سیستمە جوان و ئاڵۆزەکانی خواردنە سرووشتییەکانمان بگێڕینەوە،
خواردنەکانی بە خۆشەویستییەوە لەلایەن دایکە زەوییەوە بەپێی ئاوازی خۆی دراوە پێمان،
خواردنەکانی بە شادییەوە لەلایەن ژنە ڕەسەنەکانەوە ئامادە ئەکرا و
لەلایەن باوباپیرانمانەوە بە شادی و سوپاسگوزارییەوە ئەخورا،
خواردنەکەی تەندروست، ناوخۆیی، سرووشتی،
هەمەجۆر، و خۆش بوو،
پێویستی بە بەخێوکرن نەبوو،
زیانی نەئەگەیاند بە ژینگەکەمان،
هیچی تێنەئەچوو؟
هەموو ئەم خواردنەمان ئەوێت، و
پێموانییە پێویست بکات پێتان بڵێم بۆچی.
پێویست ناکات هیچتان پێبڵێم لەسەر قەیرانی جیهانی خۆراک،
گۆڕانی کەشوهەوا، قەیرانی ئاو،
ماندوێتی خاک،
هەرەسهێنانی سیستمی کشتوکاڵی،
هەموو ئەوانە.
بەڵام بۆ من، هۆکارە گرنگەکان کە بۆچی ئەم خواردنانەمان ئەوێت
ئەوانەی لە قوڵاییەوە هەستیپێئەکەین،
چونکە خواردن زۆر شتە.
خواردن بەخێوکردنە، ئاسوودەییە،
داهێنانە، کۆمەڵگایە،
شادییە، ئارامی، ناسنامە، و
چەندین شتی تریش.
پەیوەندیمان چۆنە لەگەڵ خواردنەکانمان
پێناسەی زۆر شتی ژیانمان ئەکات.
پێناسەی پەیوەندیمان ئەکات لەگەڵ لەشماندا،
چونکە دەرئەنجام لەشمان خۆراکە.
پێناسەی هەستی بنچینەیی پەیوەندیمان ئەکات
لەگەڵ بوونماندا.
لەم ڕۆژەدا لەهەموو شتێک زیاتر پێویستمان بەم خواردنانەیە
بۆ ئەوەی بتوانین پێناسەی شوێنی خۆمان بکەینەوە وەک مرۆڤ
لەناو نەخشەی سرووشتی چواردەوردا.
ئایا ئەمڕۆ پێویستمان بەوەیە دووبارە پێناسە بکەینەوە؟
بۆ من، وەڵامە ڕاستەقینەکە خۆشەویستییە،
چونکە خۆشەویستی تەنیا شتە بەرەنگاری شەرملێکردن ببێتەوە. و
چۆن خۆشەویستی زیاتری خۆمان بهێنین بۆ ئەم پەیوەندییەمان لەگەڵ خواردنەکانمان؟
بۆ من، خۆشەویستی بەزۆری،
دەربارەی ئامادەبوونتە بۆ هێواشبوونەوە،
بۆ ئەوەی کاتی خۆت وەرگریت بۆ هەستپێکردن،
گوێگرتن، و پرسیارکردن.
لەوانەیە گوێگرتن بێت لە لەشی خۆمان.
چییان ئەوێ لە خوار خووی خواردنمان، و بیروباوەڕمان و
ئالوودەبوونمانەوە؟
لەوانەیە کات وەرگرتن بێت بۆ هەڵسەنگاندنی ئەو بیروباوەڕانە.
لە کوێوە هاتوون؟
لەوانەیە گەڕانەوە بێت بۆ منداڵیمان.
ئەوکاتە چی خواردنێکمان حەز لێبوو، و
چی شتێک گۆڕاوە؟
لەوانەیە بەسەربردنی ئێوارەیەکی ئارام بێت لەگەڵ گەورەیەکا،
گوێگرتن لە یادەوەری خواردنەکانیان،
یان تەنانەت یارمەتیدانیان لە ئامادەکردنی شتێکدا کە حەزیان لێیە و
پێکەوە خواردنی ژەمێک.
خۆشەویستی ئەکرێت دەربارەی بیرهاتنەوەی ئەوەبێت
کە مرۆڤایەتی فراوانە و
هەڵبژاردنی خواردنەکان ئەگۆڕێت.
ئەکرێت دەربارەی نیشاندانی ڕێز و مەراق بێت
لەجیاتی لۆمەکردن
کاتێک ئەبینین کەسێک چێژ ئەبینێت لە خواردنێک کە پێی ئاشنا نین.
خۆشەویستی ئەکرێت دەربارەی تەرخانکردنی کات بێت بۆ پرسیارکردن،
بۆ هەڵکۆڵین بۆ زانیاری،
هەوڵدان بۆ درووستکردنی پێکەوە بەستن.
لەوانەیە تەنانەت پیاسەیەکی ئارامیش بێت بەناو سەوزاییەکدا
بۆ ئەوەی بزانیت ئایا هەندێک ڕووەکی دیاریکراو قسەت لەگەڵ ئەکەن.
ئەوە ڕووئەیات.
هەمووکات قسە لەگەڵ من ئەکەن.
لە هەموو شتێکیش زیاتر،
خۆشەویستی متمانەکردن کە ئەم هەنگاوە بچووکانە بۆ گەڕان
توانای ئەوەی هەیە بمانگەیەنێت بە شتێکی گەورەتر،
هەندێک جار بۆ هەندێک وەڵامی زۆر سەرسامکەر.
جارێکیان ژنێک کە کاری لەسەر گژوگیای پزیشکی ئەکرد پێی وتم
کە خۆشەویستی پیاسەکردنە بەسەر دایکە زەویدا
وەک خۆشەویستترین منداڵی،
متمانە بەوە بکەیت کە مەرامێکی ڕاستگۆیانەی هەیە و
ئەزانێت چۆن ڕێبەری هەنگاوەکانمان بکات.
هیوادارم ئیلهامم پێبەخشیبێتن
بۆ ئەوەی دەستبکەنەوە بە بیرکردنەوە لە خواردنی باوباپیرانتان.
سوپاس بۆ گوێگرتنتان.
(چەپڵەلێدان)