Vitin e kaluar, po jetoja me këtë familje vendase në Indi.
Një pasdite,
djali i ri ishte duke ngrënë,
në momentin që më shikoi, ai shpejt e fshehi kërrin pas shpinës.
I nevojitej shumë bindje për të më treguar se cfarë ishte dukë ngrënë.
Doli të ishte larvë e tenjës,
një delikatesë tradicionale për njerëzit indigjen Madia.
Unë qava,
"Oh Zot, je duke i ngrënë këto?!
Shpresoj që ka mbetur pak edhe për mua."
Pashë mosbesim në sytë e djalit.
"Ju... i hani këto?"
"Unë i dua këto", u përgjigja unë.
E vërejta se nuk po më besonte aspak.
Si ka mundësi që një grua e civilizuar, e edukuar
të pëlqej ushqimin e njejtë si ai?
Më vonë, unë diskutova këtë temë me babain e tij,
dhe rezultoi të ishte një cështje shumë sensitive.
Ai tha gjëra si :
" Oh, vetëm djalit tim i pëlqen të ushqehet me të.
Ne i themi atij, 'Hiq dorë, është e keqe.'
Ai nuk dëgjon, ju e shihni.
Ne kemi hequr dorë nga ushqyerja me një gjë të tillë shumë kohë më parë."
" Pse? " -pyeta unë.
"Ky është ushqimi juaj tradicional,
është në dispozicion në ambientin tuaj,
është i shëndetshëm,
dhe unë mund tju garantoj që është e shijshme.
Pse është keq të ushqehemi me të?"
Zotëriu ra në heshtje.
Unë pyeta:
" A ju kanë thënë se ushqimi juaj është i keq,
se ta hash atë është e prapambetur,
jo e civilizuar?"
Me qetësi, ai pohoi me kokë,
Kjo ishte një nga shumë herët ne punen time me njerëz vendas në Indi
që kam dëshmuar turpin rreth ushqimit,
turpin ndaj ushqimit që të pëlqen,
ushqimit që është ngrënë ndër gjenerata me radhë,
qenka në një mënyrë inferior,
madje edhe jonjerëzor.
Ky turp nuk është i kufizuar në ushqime jo të zakonshme, të ngjitshme,
si insektet ose minjtë, ndoshta,
por kjo zgjatet edhe në ushqime të rregullta:
perimet e bardha,
kërpudhat, lulet
teknikisht, gjithcka që rrëmohet por nuk kultivohet.
Në Indinë indigjene, ky turp është i pranishëm në cdo sferë.
Cdo gjë mund ta nxit atë.
Një magjistër vegjetarian i shkallës së lartë punësohet në një shkollë,
brenda disa javëve, fëmijët i thonë prindërve të tyre se sa e shpifur është të hash karbohidrate
ose mëkat të hash mish.
Një program nutricioni i qeverisë shërben oriz pushatak,
tani askush nuk dëshiron të konsumoj oriz të kuq ose mel.
Një OJQ ofron një dietë ideale për gratë shtatzënë në këtë fshat.
Ja ku e keni.
Të gjitha nënat e ardhshme ndjehen të trishtuara
që nuk mund të përballojnë financiarisht molla dhe krepa.
Njerëzit thjesht i harrojnë frutat
që mund të merren nga toka e pyllit.
Punonjësit e shëndetësisë,
misionarët fetar.
punonjësit e rëndomtë të qeverisë
madje edhe fëmijët e tyre të edukuar
bukfalisht, po i akuzojnë njerëzit indigjen
se ushqimi i tyre nuk është aq i mirë,
jo aq i civilizuar.
Në këtë mënyrë ushqimi vazhdon të zhduket,
pak nga pak në një kohë të caktuar.
Po pyes nëse ndonjëri nga ju ka konsideruar
se a mund të kenë komunitetet tuaja një histori të ngjashme rreth ushqimit.
Nëse do të flisnit me gjyshen tuaj 90-vjecare,
a do t'i përmendte ajo disa ushqime
të cilat as nuk i keni parë e as nuk keni dëgjuar për to?
A jeni të vetëdijshëm se sa nga ushqimi i komunitetit tuaj
nuk është më në dispozicion për juve?
Ekspertët vendas më thonë
se ekonomia ushqimore e Afrikës Jugore tani varet plotësisht nga ushqimet e importuara.
Misri është bërë primar,
përderisa melekuqja, meli, kokrrat, zhardhokët janë të gjitha të humbura.
Kështu janë edhe legumet dhe perimet,
derisa njerëzit hanë patate dhe qepë, lakra dhe karrota.
Në vendin tim,
kjo humbje e ushqimit është kolosale.
India moderne ka mbetur me oriz, drithëra
dhe diabet.
Dhe ne kemi harruar plotësisht ushqimet sic janë larmitë e zhardhokëve,
sapitë e pemëve, peshku dhe butakët,
farat e vajit,
molusqet, kërpudhat, insektet,
mishrat e kafshëve të vogla, jo të rrezikuara,
që kanë qenë të gjitha të disponueshme në rrethinat tona.
Ku ka mbetur ky ushqim?
Pse janë shportat tona të ushqimit aq të vogla?
Ne mund të flasim për arsyet komplekse politike, ekonomike dhe ekologjike,
por unë jam këtu të flas për fenomenin njerëzor, turpin.
sepse turpi është një pikë kruciale
me të cilin ushqimi me të vërtetë zhduket nga pjata jote.
Cfarë bën turpi?
Turpi të bën të ndjehesh i vogël,
i trishtuar,
jo i vlefshëm,
jo njerëzor.
Turpi krijon një disonancë kognitive.
Ai shtrembëron historitë e ushqimit.
Më lini të marr një shembull.
Si do të doje të kishe
një ushqim bazik, të mrekullueshëm dhe të përshtatshëm,
që është i disponueshëm me bollëk në mjedisin tuaj?
E vetmja gjë që duhet të bëni është ta mbledhni, ta thani, ta ruani,
dhe duhet ta bëni këtë për një vit
që të gatuani sa më shumë pjata që dëshironi me atë.
India kishte një ushqim të quajtur "mahua,"
kjo lulja këtu.
Unë kam qenë duke e hulumtuar këtë ushqim për 3 vitet e fundit.
Shquhet si ushqim i shëndetshëm në traditën indigjene
dhe në njohuritë shkencore.
Për vendasit,
ka qenë primar për 4 deri në 6 muaj në vit.
Në shumë mënyra, është i ngjajshëm me marulën tuaj lokale,
përvec se është lule, jo frut.
Aty ku pyjet janë të pasura.
njerëzit ende mund t'i hanë gjatë gjithë vitit
dhe janë mjaft të tepërta sa të shiten.
Kam gjetur 35 specialitete me mahua
që askush nuk i konsumon më.
Ky ushqim nuk njihet më si ushqim,
por si material i gjallë për liker.
Mund të arrestoheni nëse e keni në shtëpi.
Arsyeja? Turpi.
Kam folur me njerëz indigjen në të gjithë Indinë
se pse nuk konsumohet më mahua.
Dhe mora në cdo vend përgjigjien e njejtë.
"Oh, e kemi ngrënë kur kemi qenë të varfër dhe duke vdekur nga uria.
Pse duhet ta hamë tani?
Ne kemi oriz dhe grurë,."
Dhe pothuajse në të njejtën frymë,
njerëzit me tregojnë se sa e shëndetshme është mahua."
Gjithmonë ka histori të të moshurave që kanë ngrënë mahua.
"Kjo gjyshe e jona ka pasur 10 fëmijë,
pavarësisht, ajo ka vazhduar të punojë shumë, pa u lodhur, pa u sëmurë."
Ky rrëfim i njejtë gjithkund.
Si ka mundësi?
Si ka mundësi që ushqimi i njejtë
të perceptohet si shumë i shëndetshëm dhe njëkohësisht ushqim i varfërisë,
pothuajse në të njejtën fjali?
E njejta vlen edhe për ushqimet e tjera të pyllit.
Kam dëgjuar histori pas historive dëshpëruese,
të skajshmërisë dhe urisë,
të njerëzve që kanë mbijetuar me mbeturina të gjetura në pyll.
sepse aty nuk kishte ushqim.
Nëse gërmoj më thellë,
kuptoj se mangësia e ushqimit
nuk ishte për dicka të respektueshme si orizi.
Unë i pyeta ata,
"Si kuptuat se të ashtuquajturat mbeturina janë të ngrënshme?
Kush ju tha juve se zhardhokët tuaj të hidhur
do të ëmbëlsohen nëse qëndrojnë gjatë gjithë natës në burim?
Apo si të merrni mishin nga një guacë e kërmillit?
Apo si të bëni një grackë për një mi të egër?"
Kjo ndodh kur ata fillojnë të kruajnë kokat e tyre,
dhe kuptojnë se e kanë mësuar nga paraardhësit e tyre,
që ata kanë jetuar dhe përparuar me këto ushqime për shekuj
para se të shfaqej orizi,
dhe ishin më të shëndetshëm se gjenerata e tyre.
Ja kështu funksionon ushqimi,
kështu funksionon turpi:
bën që ushqimi dhe traditat e ushqimit të zhduken nga jeta dhe kujtesa e njerëzve
pa e kuptuar atë.
Si ta largojmë këtë trend?
Si t'i rideklarojmë sistemet tona të bukura dhe komplekse të ushqimit natyral,
ushqimit të dhënë tek ne nga Nëna Natyrë, duke u bazuar në ritmin e saj,
ushqimit të përgatitur nga nënat tona me qejf
dhe të ngrënë nga baballarët tanë me mirënjohje,
ushqimit që është i shëndetshëm, vendor, natyral,
i larmishëm, i shijshëm,
që nuk kërkon kultivim,
që nuk dëmton ekologjinë tonë,
nuk kushton asgjë?
Të gjithëve na duhet ky ushqim,
nuk mendoj se duhet të ju tregoj se pse.
Nuk duhet t'ju tregoj për krizën globale të shëndetit,
ndryshimet klimatike, krizën ujore,
thatësinë e dheut,
sistemet e rrënuara agrikulturore,
të gjitha.
Por për mua, arsyet me rëndësi të barabartë pse na duhen këto ushqime
janë thellësisht të ndjera,
sepse ushqimi është shumë gjëra, ju e shihni.
Ushqimi është ushqyerje, ngushëllim,
kreativitet, komunitet.
kënaqësi, siguri, identitet
dhe shumë më shumë.
Mënyra si lidhemi me ushqimin
definon shumë në jetët tona.
Definon si lidhemi me trupat tanë,
sepse trupat tanë janë teknikisht ushqim.
Definon sensin tonë bazik të ndërlidhjes
me ekzistencën tonë.
Na duhen këto ushqime më së shumti sot
për të qenë të gatshëm të ridefinojmë hapësirën tonë si njerëz
me skemën natyrale të gjërave.
Dhe neve na duhet një ridefinim i tillë sot?
Për mua, përgjigjia e vetme reale është dashuria,
sepse dashuria është e vetmja gjë që mposht turpin.
Dhe si të sjellim më shumë nga kjo dashuri në lidhjen tonë me ushqimin?
Për mua, dashuria është, në metodë gjigante,
për vullnetin për t'u ngadalësuar,
për të marrë kohën për të ndjerë,
të kuptuar, të dëgjuar, të hetuar.
Mund të jetë dëgjim ndaj trupave tanë.
Cfarë i nevojitet atyre në shprehitë tona të ushqimit, të besimeve
dhe varësive?
Ka ardhur koha që t'i shqyrtojmë ato besime.
Nga cili vend erdhën?
Mund të jetë rikthim në fëmijëri.
Cilat ushqime na pëlqyen atëherë,
dhe cka ka ndryshuar?
Mund të jetë shpenzimi i një mbrëmje të qetë me një të moshuar,
dëgjimi ndaj kujtesës ushqimore,
ndoshta edhe duke i ndihmuar ata për të gatuar dicka që dashurojnë
dhe për të shpërndarë një vakt.
Dashuria mund të jetë rikujtimi
se njerëzimi është i madh
dhe zgjedhjet e ushqimit janë të ndryshme.
Mund të jetë për shfaqjen e respektit dhe kuriozitetit
në vend të cenzurës
kur shohim dikë që shijon një ushqim jo të zakonshëm.
Dashuria mund të merr kohë të zhvillohet,
të mbushet me informacion,
të zgjatet për lidhje.
Mund të jetë një shëtitje e qetë në Fynbos
për të parë nëse një bimë e caktuar flet me ty.
Kjo ndodh.
Ato flasin gjatë gjithë kohës.
Dhe mbi të gjitha,
dashuria është të besosh se këta hapa të vegjël zbulues
kanë potencialin për të na udhëhequr në dicka më të madhe,
ndonjëherë në përgjigjie shumë befasuese.
Një mjeke indigjene një herë më tha
se dashuri është të ecësh në Nënën Natyrë
si fëmiu i saj i preferuar,
për të besuar se ajo vlerëson një qëllim të sinqertë
dhe di si ti udhërrëfej hapat tanë.
Shpresoj që ju kam frymëzuar
për të filluar të rilidheni me ushqimin e paraardhësve tuaj.
Faleminderit për dëgjimin.
(Duartrokitje)