Năm ngoái, tôi sống cùng một gia đình bản địa ở Ấn Độ.
Một buổi chiều nọ,
đứa con trai nhỏ đang ăn
và khi thấy tôi, nó nhanh chóng giấu cà ri sau lưng.
Tôi mất rất nhiều thời gian để thuyết phục cậu bé cho tôi thấy thứ mà cậu đang ăn.
Thì ra là ấu trùng bướm đêm-
một món truyền thống của người Madia bản địa.
Tôi kêu lên:
"Ôi Chúa ơi, hóa ra em đang ăn chúng,
còn lại một chút nào cho chị không?"
Tôi nhìn thấy sự ngạc nhiên trong mắt cậu.
"Chị... ăn chúng sao"?
"Chị thích món này lắm", tôi trả lời.
Tôi có thể thấy rằng cậu không tin tôi một chút nào.
Làm thế nào mà một phụ nữ thành thị tri thức lại thích đồ ăn giống như cậu?
Sau đó, tôi mở lời về chủ đề này với bố cậu bé,
và nó hóa ra là một câu chuyện cảm động vĩ đại.
Anh ấy nói những điều như:
"Ồ, chỉ có đứa con trai này của tôi thích ăn nó.
Chúng tôi bảo nó: "Bỏ đi, không hay đâu".
Nhưng nó không nghe, bạn thấy đấy.
Chúng tôi đã không ăn từ rất nhiều đời trước rồi".
Tôi hỏi: "Tại sao?
Đây là món ăn truyền thống của bạn.
Nó có sẵn xung quanh của bạn,
nó bổ dưỡng
và tôi có thể bảo đảm nó ngon.
Tại sao ăn nó là sai?"
Người đàn ông im lặng.
Tôi hỏi:
"Bạn đã bị bảo rằng thức ăn của bạn là xấu,
rằng ăn nó là lạc hậu,
không văn minh?"
Anh im lặng gật đầu.
Đây chỉ là một trong rất nhiều lần của tôi với người bản địa ở Ấn Độ
khi tôi chứng kiến sự xấu hổ về thức ăn,
xấu hổ vì thức ăn bạn yêu thích,
thứ đã được ăn qua nhiều thế hệ,
bỗng bị cho là thấp kém,
thậm chí không giống người.
Và sự xấu hổ này không chỉ giới hạn ở những món ăn lạ thường
như côn trùng hay có thể là chuột,
mà còn cho đến những thực phẩm thông thường:
rau trắng
nấm, hoa
về cơ bản, bất cứ thứ gì săn tìm được thay vì nuôi trồng.
Ở Ấn Độ bản địa, sự xấu hổ này tồn tại khắp nơi.
Điều gì cũng có thể khơi gợi nó.
Một giáo viên ăn chay thượng đẳng đến dạy trong một trường học,
trong vòng vài tuần, trẻ em sẽ nói với cha mẹ rằng thật kinh khủng khi ăn cua
hoặc tội lỗi khi ăn thịt.
Một chương trình dinh dưỡng của chính phủ phục vụ món cơm trắng,
bây giờ không ai muốn ăn cơm gạo đỏ hoặc kê.
Một tổ chức phi lợi nhuận đến làng với một chế độ ăn lý tưởng cho phụ nữ có thai.
Rồi sao?
Tất cả các bà mẹ mang thai đều cảm thấy buồn
vì họ không thể chi trả cho táo và bánh crepe.
Và mọi người quên đi các loại hoa quả
có thể nhặt được từ thềm rừng.
Các nhân viên y tế,
các nhà truyền giáo,
nhân viên chính phủ
và ngay cả những đứa trẻ được giáo dục
hầu như hét vào những người dân địa phương
rằng thức ăn của họ không đủ tốt,
không đủ văn minh.
Và thế là thức ăn cứ biến mất,
từng chút một.
Tôi tự hỏi nếu tất cả các bạn đã từng nghĩ xem
liệu cộng đồng của bạn sẽ có một lịch sử tương tự xung quanh thực phẩm.
Nếu bạn đã nói chuyện với người bà 90 tuổi của bạn,
liệu bà sẽ nói về những món ăn mà bạn chưa từng nhìn hoặc nghe về?
Bạn có nhận ra biết bao nhiêu thức ăn của cộng đồng bạn
không còn tồn tại nữa?
Các chuyên gia địa phương cho tôi biết
rằng nền kinh tế thức ăn Nam Phi bây giờ hoàn toàn dựa trên nhập khẩu.
Ngô đã trở thành cây chủ lực,
trong khi lúa miến địa phương, kê củ và củ mầm đều biến mất.
Các loại đậu và rau dại cũng vậy,
khi mọi người ăn khoai tây và hành tây, cải bắp và cà rốt.
Ở nước tôi,
sự mất mát về thức ăn này là khổng lồ.
Ấn Độ hiện đại bị mắc kẹt với gạo, lúa mì
và bệnh tiểu đường.
Và chúng ta đã hoàn toàn quên thức ăn như rất nhiều loại củ,
sáp cây, cá, động vật có vỏ,
hạt dầu,
nhuyễn thể, nấm, côn trùng,
thịt động vật nhỏ, không nguy hiểm,
tất cả chúng đã từng có sẵn ngay trong môi trường xung quanh chúng ta.
Vậy thực phẩm này đã đi đâu?
Tại sao các giỏ thức ăn hiện đại của chúng ta lại hẹp như vậy?
Chúng ta có thể nói về những lý do kinh tế chính trị và sinh thái phức tạp,
nhưng tôi ở đây để nói điều này là vì hiện tượng xấu hổ của con người hơn,
bởi vì xấu hổ là lí do cốt yếu
mà thực phẩm biến mất khỏi đĩa của bạn.
Sự xấu hổ để lại hậu quả gì?
Sự xấu hổ làm bạn cảm thấy nhỏ bé,
buồn,
không xứng đáng,
thấp kém.
Sự xấu hổ tạo ra sự bất hòa về nhận thức.
Nó bóp méo chuyện ăn uống.
Hãy để tôi lấy ví dụ này.
Bạn sẽ như thế nào để có
một món chính đa năng, tuyệt vời,
dồi dào sẵn có trong môi trường của bạn?
Tất cả bạn phải làm là thu thập nó,
làm khô nó, lưu trữ nó,
và bạn có thể dùng nó cho cả năm
nấu nhiều món khác nhau mà bạn muốn.
Ấn Độ chỉ có một loại thực phẩm như vậy, gọi là "Mahua",
chính là loại hoa này.
Và tôi đã nghiên cứu thực phẩm này trong ba năm qua.
Nó được biết đến là rất bổ dưỡng trong truyền thống bản địa
và trong kiến thức khoa học.
Đối với người bản địa,
nó từng là một món ăn chính trong bốn đến sáu tháng một năm.
Theo nhiều cách, nó rất giống Marula của địa phương bạn,
ngoại trừ việc đó là hoa, không phải trái cây.
Ở những khu rừng dồi dào,
mọi người vẫn có thể có đủ ăn cho cả năm
và đủ dư thừa để bán.
Tôi tìm thấy 35 món ăn khác nhau với Mahua
mà không ai còn nấu nữa.
Thực phẩm này thậm chí không còn được công nhận là thức ăn,
mà là nguyên liệu thô cho rượu.
Bạn có thể bị bắt vì chứa nó trong nhà của bạn.
Lý do là gì? Xấu hổ.
Tôi đã nói chuyện với người bản địa khắp Ấn Độ
về lý do tại sao người ta không còn ăn mahua nữa.
Và tôi đã có câu trả lời chính xác.
"Ồ, chúng tôi đã từng ăn nó khi chúng ta nghèo khó và đói khát.
Tại sao chúng tôi nên ăn nó bây giờ?
Chúng ta đã có gạo hoặc lúa mì".
Và đồng thời,
mọi người cũng nói với tôi Mahua bổ dưỡng như thế nào.
Luôn có những câu chuyện về người lớn tuổi đã từng ăn Mahua.
"Bà của chúng tôi có mười đứa con,
và bà đã làm việc rất chăm chỉ không bao giờ mệt, không bao giờ bệnh".
Chính xác cùng một chuyện như nhau ở mọi nơi.
Tại sao lại như vậy?
Làm thế nào để cùng một loại thực phẩm
vừa được coi là rất bổ dưỡng lại vừa được coi là thực phẩm nghèo,
gần như cùng một lúc?
Các loại thực phẩm khác từ rừng cũng vậy.
Tôi đã nghe câu chuyện đau lòng
phía sau sự thiếu thốn và nạn đói,
của những người mà sống sót nhờ vào rác xả ra trong rừng,
bởi vì không có thức ăn.
Nếu tôi đào sâu hơn một chút,
hóa ra sự thiếu thốn không phải là thức ăn
mà là thứ đáng trân trọng như gạo.
Tôi đã hỏi họ,
"Làm sao bạn học được rằng rác có thể ăn được?
Ai đã nói với bạn rằng củ đắng có thể được làm ngọt
bằng cách để chúng trong con suối suốt đêm?
Hoặc cách lấy thịt ra khỏi vỏ ốc?
Hay làm thế nào để đặt bẫy một con chuột hoang?"
Đó là khi họ bắt đầu gãi đầu,
và nhận ra rằng họ đã học được nó từ những người lớn tuổi hơn,
rằng tổ tiên của họ đã sống dựa vào chúng qua nhiều thế kỷ
trước khi gạo xuất hiện,
và khỏe mạnh hơn thế hệ của chính họ.
Vì vậy, đây là cách thực phẩm vận hành,
cách sự xấu hổ vận hành
làm cho thực phẩm và truyền thống biến mất khỏi cuộc sống và ký ức của mọi người
mà thậm chí họ không nhận ra nó.
Vậy làm thế nào để chúng ta quay lại xu hướng này?
Làm thế nào để chúng ta đòi lại hệ thống đa dạng và đẹp đẽ của thức ăn tự nhiên,
thức ăn được trao một cách yêu thương bởi Đất Mẹ theo cách riêng của cô ấy,
thức ăn được chuẩn bị bởi những người bà với niềm vui
và được ăn bởi những người ông với lòng biết ơn,
những thực phẩm lành mạnh, bản sắc, tự nhiên,
đa dạng, ngon miệng
không yêu cầu sự trồng trọt
không làm hỏng hệ sinh thái của chúng ta,
không tốn kém một thứ gì?
Tất cả chúng ta đều cần loại thực phẩm này,
và tôi không nghĩ rằng tôi cần phải giải thích tại sao.
Tôi không cần phải nói với bạn về cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu,
biến đổi khí hậu, khủng hoảng nước,
sự mất chất của đất,
sự sụp đổ các hệ thống nông nghiệp,
tất cả những thứ đó.
Nhưng với tôi, lý do quan trọng không kém tại sao chúng ta cần những thực phẩm này
là những cảm nhận sâu sắc,
bởi vì thực phẩm là rất nhiều điều, bạn sẽ thấy.
Thức ăn là dinh dưỡng, tiện nghi,
sự sáng tạo, cộng đồng,
niềm vui, sự an toàn, bản sắc
và nhiều hơn nữa.
Cách chúng ta kết nối với thức ăn của mình
nói lên nhiều điều về cuộc sống của chúng ta.
Nó lý giải cách chúng ta kết nối với cơ thể mình,
bởi vì cơ thể chúng ta sau cùng là thức ăn.
Nó lý giải ý nghĩa cơ bản của chúng ta về sự kết nối
với sự tồn tại.
Hiện nay chúng ta cần những thực phẩm này hơn bao giờ hết
để có thể xác định lại không gian con người
trong sơ đồ tự nhiên của mọi thứ.
Và ta có cần sự định lại như vậy ngày hôm nay không?
Đối với tôi, câu trả lời thực sự duy nhất là tình yêu,
bởi vì tình yêu là thứ duy nhất chống lại sự xấu hổ.
Và làm thế nào chúng ta mang tình yêu nhiều hơn vào sự gắn kết với thực phẩm?
Đối với tôi, tình yêu là, theo một cách lớn lao,
là về sự sẵn lòng để chậm lại,
dành thời gian để cảm nhận,
cảm giác, lắng nghe, tìm hiểu.
Nó có thể là lắng nghe cơ thể của chúng ta.
Chúng cần gì ở thói quen ăn uống, niềm tin
và ham muốn của chúng ta?
Cần có thời gian để xem xét những niềm tin đó.
Chúng đến từ đâu?
Nó có thể trở lại thời thơ ấu của chúng ta.
Thức ăn gì ta đã yêu mến sau đó,
và những gì đã thay đổi?
Nó có thể là dành một buổi tối yên tĩnh với người lớn tuổi,
lắng nghe những kỷ niệm ẩm thực của họ,
thậm chí có thể giúp họ nấu món gì đó họ yêu thích
và chia sẻ một bữa ăn.
Tình yêu có thể là về việc nhớ
rằng nhân loại rộng lớn
và lựa chọn thực phẩm là khác nhau.
Nó có thể là bày tỏ sự tôn trọng và hiếu kỳ
thay vì phê bình
khi chúng ta thấy ai đó thích thú với một món ăn thực sự xa lạ.
Tình yêu có thể mất thời gian để tìm hiểu,
để đào sâu thông tin,
và tiếp cận với các kết nối.
Nó thậm chí có thể là đi dạo yên lặng giữa fynbos
để xem nếu một cây nào đó cất tiếng với bạn.
Điều đó có thể xảy ra.
Chúng nói chuyện với tôi mọi lúc.
Và hầu hết tất cả,
yêu là tin tưởng rằng những bước khám phá nhỏ
có tiềm năng để dẫn dắt chúng ta đến một cái gì đó lớn hơn,
đôi khi là một câu trả lời thực sự đáng ngạc nhiên.
Một nữ dược sĩ bản địa đã từng nói với tôi
tình yêu là bước đi trên Đất Mẹ
như đứa con thân yêu nhất của bà,
tin tưởng rằng bà ấy coi trọng sự trung thực
và biết dẫn bước chúng ta thế nào.
Tôi hy vọng tôi đã truyền cảm hứng cho bạn
để bắt đầu kết nối lại với thực phẩm của cha ông bạn.
Cảm ơn vì đã lắng nghe.
(Vỗ tay)