Konuşmam için hazırlanırken,
hayatım üzerine düşünüyor
ve yolculuğumun başladığını anın tam olarak ne zaman
olduğunu anlamaya çalışıyordum.
Üzerinden uzun zaman geçti ve hikayemin başlangıcının, ortasının
ya da sonunun neresi olduğunu bulamadım.
Her zaman, hikayemin başlangıcının aşiretimizde,
annemin bana iki yaşımdayken üç görücü usulü evlilikten
kaçtığımı söylediği akşamüstü olduğunu düşünürdüm.
Ya da cemiyetimizde elektriklerin sekiz saat boyunca kesildiği,
ve babamın oturup hepimizi etrafına topladığı,
çiftçi babası kendisiyle birlikte tarlaya gitmesini isterken okula gitmek için
mücadele eden küçük bir çocuk olduğu günlerin hikayelerini anlattığı akşamın.
Veya 16 yaşımdayken
üç küçük çocuğun gelip arkadaşımın töre cinayeti denen bir şey için
öldürüldüğünü fısıldadığı o karanlık gecenin.
Fakat daha sonra farkına vardım ki;
bu anların katkıda bulundukları kadar,
yolculuğumu etkilediklerini de biliyorum.
Ancak, yolculuğumun başlangıcı
o anlar olmadılar.
Yolculuğum gerçekte
Pakistan'da,
Sindh'in yukarı kesiminde
bir kerpiçten evin önünde,
babamın 14 yaşındaki annemin elini tuttuğu
ve çocuklarını okula gönderebilecekleri
bir şehre gitmek için
kasabayı terk etmeye karar verdikleri yerde başladı.
Bir bakıma, hayatımın onların yaptıkları akıllıca tercihler
ve aldıkları kararların bir sonucu olduğunu hissediyorum.
Aynı şekilde, aldıkları bir diğer karar da
ben ve kardeşlerimi kökenlerimize bağlı tutmaktı.
Adı fakirlerin cemaati anlamına gelen Ribabad olan,
hala sevgiyle hatırladığım cemaatimizde yaşarken,
babam, aynı zamanda taşrada da bir evimiz olmasını sağladı.
Ben Balochistan'ın dağlarındaki, Brahui adında
yerel bir kabileden geldim.
Brahui, ya da Brohi "dağlı" demek. Aynı zamanda konuştuğumuz dilin adı.
Babamın geleneklerimize bağlılık konusunda oldukça sıkı kuralları sayesinde,
şarkılar, kültürler, gelenekler, hikayeler, dağlar
ve bir sürü koyunla dolu bir hayatım oldu.
Ama kasabam ve kültürüm ile
okuldaki modern eğitim arasında,
iki uç arasında yaşamak, hiç kolay değildi.
Böyle bir özgürlüğe sahip tek kız olduğumun farkındaydım
ve bunun suçluluğunu hissediyordum.
Ben Karaçi ve Haydarabad'da okula giderken
kuzenlerim ve arkadaşlarımın bazıları yaşça büyük erkeklerle,
bazıları bir çeşit takas karşılığında, hatta bazıları da kuma olarak
evlendiriliyorlardı.
Bir kız çocuğunun doğumunun kederle kutlanmasına
ve kadınlara sahip olmaları gereken başlıca faziletin
sebat etmek olduğunun söylenmesine tanık odukça,
güzel geleneklerimizin büyüsü gözlerimin önünde yitip gitti.
16 yaşıma gelene dek bu böyle sürüp gitti
Çoğunlukla geceleri herkes uyuyorken
yastığıma sarılıp hıçkırarak ağlıyor
ve üzüntümden böyle kurtuluyordum.
Ta ki arkadaşımın
töre cinayeti uğruna
öldürüldüğünü öğrendiğim o geceye kadar.
Töre cinayeti,
bir erkek veya kadının, evlilik öncesi veya evlilik dışı
ilişki yaşadığından şüphe edilince
aileleri tarafından
bu gerekçe ile öldürüldükleri
bir gelenektir.
Öldüren genelde erkek kardeş, baba ya da ailedeki bir amca veya dayıdır.
B.M., Pakistanda her yıl 1000 civarı töre cinayeti gerçekleştiğini bildiriyor
ve bunlar, yalnızca kayıtlı vakalar.
İnsan öldürmeyi gerektiren bir gelenek bana hiç mantıklı gelmiyordu
ve bu defa bu konuda
bir şey yapmam gerektiğini biliyordum.
Uyuya dalana kadar ağlamayacaktım.
Bunu durdurmak için her şeyi yapacaktım.
16 yaşımdaydım. Şiir yazmaya ve
kapı kapı dolaşıp herkese
töre cinayetlerini, neden yapıldığını,
niye önüne geçilmesi gerektiğini anlatmaya
ve farkındalık yaratmaya başladım.
Ta ki bu meseleyi ele almanın çok çok daha iyi bir yolunu bulana dek.
O günlerde Karaçi'de tek odalı çok küçük bir evde yaşıyorduk
Her yıl, muson sezonunda evimizi su basardı
-yağmur ve kanalizasyon suyu-
ve annemle babam suyu boşaltmaya çalışırlardı.
O zamanlarda babam eve kocaman bir makine getirmişti,
bir bilgisayar.
O kadar büyüktü ki, sanki sahip olduğumuz tek odanın da yarısını kaplayacak gibiydi
ve bağlanması gereken bir sürü parçası ve kablosu vardı.
Ama yine de, bu ben ve kız kardeşlerimin
başına gelen
en heyecan verici şeydi.
En büyük erkek kardeşim Ali, bilgisayara göz kulak olmaktan sorumluydu
ve geri kalanımıza bilgisayar kullanmamız için günde 10 -15 dakika verilmişti.
Sekiz kardeşin en büyüğü olarak,
en son ben kullanabiliyordum
ve bu ancak bulaşıkları yıkayıp
evi temizledikten ve anneme yemek yaparken yardım edip
herkesin uyuması için battaniyeleri yere serdikten sonra mümkün oluyordu.
Ondan sonra,
bilgisayara koşup,
internete bağlanıyor
ve 10 ila 15 dakika boyunca saf keyif ve mutluluğu yaşıyordum.
O günlerde "Joogle" adında bir web sayfası keşfetmiştim..
[Google] (Kahkahalar)
Töre cinayeti geleneği ile ilgili bir şeyler yapma arzusuyla doluyken,
Google'dan faydalandım ve
insanların dünyanın her yerinden diğer
insanlarla iletişime geçebildiği bir site olan
Facebook' u keşfettim.
Böylece, Karaçi'deki küçücük, beton çatılı tek odamdan,
Birleşik Krallık, A.B.D, Avustralya ve Kanada'dan insanlarla bağlantı kurdum
ve töre cinayetlerine karşı
WAKE UP (UYANIN) isminde bir kampanya başlattım.
Kampanya yalnızca bir kaç ayda muazzam şekilde büyüdü.
Dünyanın her yanından destek aldım.
Medya bizimle iletişime geçiyordu.
Bir sürü insan bize ulaşıp bizimle beraber
farkındalık yaratmaya uğraşıyordu.
O kadar büyüdü ki, çevrimiçi bir kampanyayken,
kadınlara destek olmak adına,
Pakistan' daki siyasi uygulamaların değiştirilmesi için
mitingler ve grevler yaptığımız,
memleketimin caddelerine kadar ulaştı.
Ben her şeyin yolunda gittiğini düşünürken,
ekibim de -ki o zamanlar arkadaşlarım ve komşularımdan oluşuyordu-,
her şeyin iyi gittiğini düşünürken,
büyük bir muhalefetle karşılaşacağımız hiç aklımıza gelmemişti.
Üyesi olduğum aşiret, İslam karşıtı davranışları yaydığımızı
söyleyerek bize karşı duruş sergiledi.
Bu cemiyetlerde yüzyıllardır süre gelmiş geleneklere kafa tutuyorduk.
Babamın isimsiz mektuplar aldığını hatırlıyorum;
"Kızın namuslu çevrelerde batı kültürünü yayıyor." diyorlardı.
Bir keresinde arabamız taşlandı.
Bir gün ofise gittim ve metal tabelamızı bir çok defa ağır bir cisimle
vurulmuş gibi, bükülüp kırılmış olarak buldum.
İşler o kadar kötüye gitti ki,
bir çok şekilde saklanmak zorunda kaldım.
Arabanın camlarını kaldırdım,
yüzümü peçe ile örttüm,
toplum içindeyken konuşmadım.
Ama nihayetinde, hayatım tehdit altında kalınca durum daha da kötüleşti,
orayı terk edip Karaçi'ye
dönmek zorunda kaldım
ve faaliyetlerimiz durdu.
Karaçi'de, 18 yaşımdayken
bunun hayatımın en büyük başarısızlığı olduğunu düşündüm.
Yıkılmıştım.
Bir ergen olarak,
olan biten her şey için kendimi suçluyordum.
İyice düşündüğümüzde anladık ki;
olanlar aslında ben ve ekibimin hatasıydı.
Mücadelemizin büyük bir başarısızlığa
uğramasının iki önemli sebebi vardı.
Bunlardan ilki,
toplumun temel değerlerine karşı geliyorduk.
(Temel Değerler)
Onlar için son derece önemli bir şeye
hayır diyor,
ahlak kurallarına kafa tutuyor,
ve bu sırada onları derinden sarsıyorduk.
İkinci sebebe gelince,
ki bunu öğrenmek benim için
son derece önemli ve şaşırtıcı oldu;
kendileri için mücadele vermesi gereken asıl kahramanları
mücadeleye dahil etmiyorduk.
(Asıl Kahramanlar)
Köylerdeki kadınların sokaklarda onlar için mücadele ettiğimizden haberleri yoktu
Ne zaman geri dönsem
kuzenlerimi ve arkadaşlarımı yüzlerinde yara izleriyle bulurdum
ve "Ne oldu ?" diye sorduğumda
"Kocalarımız bizi dövüyor." derlerdi.
Ama biz sokaklarda sizin için çalışıyoruz!
Kuralları değiştiriyoruz,
nasıl olur da hayatları bundan etkilenmez?
Sonra, bizim için oldukça şaşırtıcı bir şeyi fark ettik.
Kabileler ya da kırsal toplumlar,
her zaman ülkenin genel kurallarına tabii olmayabiliyordu.
Bu çok kötüydü, yani bu konuda gerçekten bir şey yapamaz mıydık ?
Resmi politikalar ve gerçek hayat konusunda,
arada uçurumlar olduğunu fark ettik.
O yüzden bu defa değişik bir şey yapmaya karar verdik.
Strateji ile ilerleyecek,
geri dönecek ve özür dileyecektik.
Evet, özür dileyecektik.
Cemiyetlerimize geri döndük ve
"Yaptıklarımızdan çok utanç duyuyoruz.
Özür dilemek ve kendimizi affettirmeye geldik.
Bunu nasıl yapacağız ?
Üç temel kültürel değerinizi tanıtacağız." dedik
Biliyorduk ki bunlar müzik, dil ve nakış sanatıydı.
Bize kimse inanmadı.
Kimse bizimle iş birliği yapmak istemedi.
Onlara,
hikayelerini, masallarını ve efsanelerini bir kitapçık haline getirerek dillerini,
ve kabilede söylenen şarkıları ve davul ritimlerini CD haline getirip
müziklerini ve son olarak da,
ki bu benim favorim,
köyde kadınların her gün nakış yapmak için geldiği bir merkez açarak
nakış işlerini tanıtacağımızı
onaylatmak birçok
tartışma ve
ikna çabası gerektirdi.
Böylece başladı.
Bir köyle çalışmaya başladık ve ilk merkezimizi kurduk.
Çok güzel bir gündü.
Merkezi açtık.
Kadınlar nakış işlemek için geliyorlar ve
hayatlarını değiştirecek bir eğitim sürecinden geçiyorlardı.
Haklarını, İslam'ın hakları konusunda
ne buyurduğunu öğreniyorlardı.
Girişimciliklerini geliştiriyor,
nasıl para kazanacaklarını,
parayla nasıl para elde edeceklerini,
yüzyıllardır hayatlarını mahvetmekte olan geleneklerle
nasıl savaşacaklarını öğreniyorlardı.
Çünkü aslında İslam'a göre
kadınların erkeklerle omuz omuza olmaları gerekir.
İslamda, kadınlar
bizim hiç bilmediğimiz,
onların hiç bilmediği
kadar yüksek bir konumdaydı
ve onlara
haklarının neler olduğunu,
kendi başlarına bu hakları
nasıl elde edebileceklerini
anlatmamız gerekti
çünkü bunu ancak
kendileri başarabilirdi, biz değil.
Sonuç olarak ortaya çıkan model buydu. İnanılmazdı.
Nakış yoluyla geleneklerini tanıtıyorduk.
Kasabaya gidip onları
harekete geçirdik.
30 kadının altı ay boyunca gelip
geleneksel nakışlarına değer katmayı,
girişimciliği geliştirmeyi,
yaşamsal becerileri,
temel bilgileri ve haklarını,
bu geleneklere nasıl karşı çıkacaklarını,
ve kendileri ve toplum için nasıl liderlik edeceklerini
öğrendikleri bir merkez açtık.
Altı ay sonra bu kadınları,
kredi veren ve kendi toplulukları içinde
yerel girişimciler haline gelebilecekleri piyasalarla tanıştırdık.
Zaman içinde bu projeyi
"Sughar" olarak adlandırdık.
Sughar, Pakistan'da çok ama çok fazla dilde kullanılan yerel bir kelime.
Becerikli ve kendine güvenli kadın anlamına geliyor.
Kadın liderler yaratmak için yapmanız gereken tek bir şey olduğuna inanıyorum:
lider olmak için gerekli vasıflara sahip olduklarını onlara gösterin.
Burada gördüğünüz kadınlar,
güçlü yeteneklere ve lider olmak için gerekli potansiyele sahip.
Tek yapmamız gereken, etraflarını saran engelleri yok etmekti
ve biz de bunu yapmaya karar verdik.
Ancak daha sonra biz
bir kez daha her şeyin yolunda gittiğini,
harika olduğunu düşünürken
bizi bekleyen sonraki aksaklığı gördük.
Birçok erkek, eşlerindeki
belirgin değişiklikleri farketti.
Daha çok konuşuyor, kararlar alıyor...
Aman Tanrım, evdeki her şeyi hallediyor.
Merkezlerimize gelmelerine engel oldular,
ve bu sefer düşündük ki, artık ikinci stratejinin vakti geldi.
Pakistan'daki moda endüstrisinde
neler olduğunu araştırmaya karar verdik.
Görünüşe göre, Pakistan'daki moda endüstrisi oldukça güçlü
ve her geçen gün büyümekte.
Ancak aşiretlerin sektöre katkısı da, sektörün aşiretlere katkısı da,
özellikle de kadınlara, çok daha azdı.
Böylelikle,
aşiret kadınlarının kendilerine ait
ilk moda markasını,
Nomads (göçebe) ismini verdiğimiz
markayı yaratmaya karar verdik.
Böylece kadınlar daha fazla kazanmaya,
eve daha fazla destek olmaya başladı
ve eşleri onların merkezlere
gitmelerine engel olmadan önce
bir kez daha düşünmek zorundaydı.
(Alkışlar)
Teşekkürler, teşekkür ederim.
2013'de ilk kez, bir merkez yerine Sughar Hub'ı faaliyete açtık.
TripAdvisor ile iş birliği yaptık
ve köyün ortasında betondan bir salon binası yapıp
bir çok kuruluşu orada çalışmaları için davet ettik.
Bu platformu kar amacı gütmeyen
kuruluşlar için tesis ettik.
Böylece Sughar'ın
üzerinde çalışmadığı diğer konulara değinip
üzerlerinde çalışabilirlerdi
ki bu konular burayı eğitim vermek için, çiftçilik okulu olarak,
hatta pazar yeri olarak kullanmaları için,
ya da her ne yapmak istiyorlarsa
onu yapmaları için ideal
bir yer haline getirecekti ve
çok iyi iş çıkarıyorlar.
Şu ana dek, Pakistan'ın 24 köyünden
900 kadına destek olabildik.
(alkışlar)
Ancak istediğim aslında bu değil.
Hayalim gelecek 10 yılda bir milyon kadına ulaşmak
ve bunun gerçekleştirebilmek için
bu yıl A.B.D.'de Sughar Vakfı'nı kurduk.
Vakıf, bu fikrin yayılması,
hatta Pakistan'daki kadınların
potansiyelini ortaya çıkaracak daha yenilikçi yöntemlerin bulunması için
yalnızca Sughar'a değil,
bizimle aynı fikri paylaşan
diğer bir çok kuruluşa da
fon sağlayacak.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)
Teşekkürler, teşekkür ederim.
(Alkışlar)
Chris Anderson: Khalida, doğa üstü bir gücün varmış gibisin.
Demek istediğim, bu anlattıkların kulağa bir çok açıdan inanılmaz geliyor.
O denli genç birinin bu kadar güç ve maharetle
bunca şeyi başarmış olması inanılmaz.
Bu durumda bir sorum var:
Bir milyon kadına ulaşıp onlara güç vermek harikulade bir hayal.
Mevcut başarının ne kadarı sana,
bu harika şahsiyete bağlı?
Nasıl bir paylaşım var?
Khalida Brohi: Sanırım benim işim ilham vermek,
hayalimi paylaşmak.
Nasıl gerçekleştireceklerini öğretemem,
çünkü bunun birçok farklı yolu var.
Biz yalnızca üç farklı yolu deneyimledik.
Kadınların potansiyelini açığa çıkarmanın yüzlerce yolu var.
Ben yalnızca ilham veririm, işim bu.
Bunu yapmayı sürdüreceğim. Sughar büyümeye devam edecek.
İki köye daha ulaşmayı hedefliyoruz ve
yakında inanıyorum ki Pakistan'dan dışarı,
Güney Asya ve daha ötesine açılıyor olacağız.
CA: Konuşmanız sırasında ekibinizden bahsetmeniz çok hoşuma gitti.
Yani, o zamanlar hepiniz on sekizdiniz.
Nasıl bir ekipti bu?
Okul arkadaşları, değil mi?
KB: Düşünüyorum da...
Buradaki hiç kimse, köyde benim büyük anne olacak kadar yaşlı olduğuma inanır mı ?
Annem 9 yaşında evlenmişti
ve ben, köyümdeki hiç bir şey yapmayan
ve bekar olan yaşça en büyük kadınım.
CA: Bir dakika, hiç bir şey yapmayan mı?
KB: Evet. CA: Haklısın.
KB: İnsanlar genellikle
benim için üzülüyorlar.
CA: Peki bu dönemde Baloçistan'da ne kadar zaman geçiriyorsun?
KB: Ben orada yaşıyorum.
Hala Karaçi ve Baloçistan arasında yaşıyoruz.
Tüm kardeşlerim okula gidiyorlar.
Hala 8 kardeşin en büyüğüyüm.
CA: Fakat yapıyor olduğun şey oradaki bazı insanlar için tehdit oluşturuyor.
Güvenliği nasıl sağlıyorsun, kendini güvende hissediyor musun?
Problem oluyor mu?
KB: Bu soruyla daha önce de bir çok kez karşılaştım,
bu konuda şöyle hissediyorum:
korku gelip gidiyor.
Ancak bundan daha farklı şekilde hissettiğim bir korku var.
Eğer öldürülürsem beni çok seven bu insanlara ne olacak?
Annem geceleri geç saatlere kadar eve dönmemi bekliyor.
Kız kardeşlerim benden
bir çok şey öğrenmek istiyorlar
ve topluluğumuzda benimle konuşmak, bana farkı şeyler sormak isteyen
bir çok kız var.
Ayrıca yakın zamanda nişanlandım.
(Alkışlar) (Kahkahalar)
CA: Nişanlınız burada mı?
Ayağa kalkmalısınız.
(Alkışlar)
KB: Görücü usulü evlilikten kaçtım ve kendi eşimi kendim seçtim,
dünyanın öbür ucundan, Los Angeles'dan.
Tamamen farklı bir dünya,
tüm bir yıl boyunca
mücadele etmem gerekti.
Bu apayrı bir hikaye. (Kahkahalar)
Ancak sanırım bu korktuğum yegane şey...
ve annem karanlıkta beklerken gelecek kimsenin olmamasını istemiyorum.
CA: Bu durumda, size yardımcı olmak
isteyen insanlar belki bu getirdiğiniz,
Baloçistan'da işlenmiş giysilerden
satın alabilirler, öyle değil mi?
KB: Evet
CA: Ya da vakıfla ilişkide bulunabilirler.
KB: Kesinlikle. Bulabildiğimiz kadar çok
insana ihtiyacımız var
çünkü şu an Vakıf başlangıç aşamasında olduğundan
işletme konusunda,
nasıl fon yaratacağım ve daha fazla kuruluşa nasıl ulaşacağım konularında
özellikle de benim için oldukça yeni olan e-ticaret hakkında
birçok şey öğrenmeye çalışıyorum.
Ben modaya ayak uyduran biri değilim, inanın bana.
CA: Seni burada görmek harikaydı.
CA: Lütfen böyle cesur ve akıllı olmaya devam et
ve lütfen kendine dikkat et.
KB: Çok teşekkür ederim.
CA: Biz teşekkür ederiz Khalida.
(Alkışlar)