Một gã ăn mặc xoàng xĩnh tên Estragon,
ngồi dưới gốc cây trong buổi chiều tà và vật vã tháo ủng.
Người bạn Vladimir của gã,
tới và nhắc nhở bạn hiền đang lo âu của mình
rằng họ phải đợi một người tên Godot.
Thế là bắt đầu một cuộc tranh luận không có hồi kết rằng
khi nào Godot đến, sao phải đợi hắn ta,
hay liệu họ có đang ở đúng gốc cây không.
Từ đây, vở kịch "Chờ đợi Godot" ngày càng trở nên lạ lùng -
nhưng nó được đánh giá là vở kịch đã thay đổi
bộ mặt của kịch hiện đại.
Được chắp bút bởi Samuel Beckett giữa những năm 1949 và 1955,
nó đặt ra một câu hỏi đơn giản nhưng khuấy động -
các nhân vật nên làm gì?
Estragon: Đừng làm gì cả. Thế an toàn hơn.
Vladimir: Hãy chờ xem anh ta sẽ nói gì?
Estragon: Ai?
Vladimir: Thì Godot ấy.
Estragon: Ý hay đấy.
Những đoạn hội thoại khó hiểu và kiểu lập luận vòng vo
chính là điểm nhấn của thể loại Kịch phi lý,
một khái niệm được hình thành ngay sau Thế chiến thứ hai
và khiến các nghệ sĩ chật vật
để tìm ra ý nghĩa trong vô vọng.
Kịch phi lý không có cốt truyện, nhân vật và ngôn ngữ đối thoại
để đặt nghi vấn về ý nghĩa của chúng
và nêu lên sự bất định sâu sắc trên sân khấu.
Trong khi điều này có vẻ chắc chắn,
sự vô lí lại được xây dựng theo lối hài hước.
Điều này được thể hiện trong cách tiếp cận độc đáo của Beckett
để viết nên vở "Chờ đợi Godot",
thể loại mà ông gọi là "Bi kịch mang tính chất trào lộng".
Nghịch lí thay, các nhân vật bị dính vào
một câu hỏi hóc búa muôn thuở: chờ đợi trong vô vọng
một người lạ mặt để cho họ một mục đích,
nhưng mục đích duy nhất của họ
lại đến từ việc chờ đợi.
Khi chờ đợi, họ chìm ngập trong buồn bực,
nỗi sợ tâm linh và còn nghĩ đến tự sát.
Nực cười thay, có một sự hài hước xảy ra đối với họ,
thể hiện qua ngôn ngữ và hành động.
Sự tương tác giữa họ là những cách chơi chữ kì dị,
lặp từ và lộng ngữ,
cũng như hài hình thể, hát, nhảy,
và liên tục đổi mũ cho nhau.
Thật khó để biết rằng
khán giả sắp cười hay khóc - hay Beckett có thấy
điều gì khác biệt giữa hai việc đó.
Sinh ra tại Dublin, Beckett học tiếng Anh,
tiếng Pháp và tiếng Ý trước khi đến Paris,
nơi ông dành phần lớn cuộc đời
để viết kịch, thơ và văn xuôi.
Dù có một tình yêu trường tồn với ngôn ngữ,
ông vẫn tạo ra nhiều khoảng lặng bằng những gián đoạn chặt chẽ,
khoảng dừng và tĩnh lặng trong các tác phẩm của mình.
Đây chính là mấu chốt trong dấu ấn của ông
với nhịp độ ngắt quãng và khiếu hài hước kì lạ,
đã trở nên phổ biến trong thể loại Kịch phi lý.
Ông cũng xây dựng một nhân vật bí ẩn,
và từ chối xác nhận hay phủ nhận bất cứ một suy đoán nào
về ý nghĩa tác phẩm của mình.
Điều này khiến khán giả tò mò,
làm tăng sự thích thú của họ với thế giới siêu thực
và các nhân vật bí ẩn của ông.
Sự thiếu rõ ràng trong ý nghĩa khiến cho Godot
liên tục mở ra những cuộc tranh luận.
Các nhà phê bình đưa ra vô số cách giải thích về vở kịch,
dẫn đến một vòng lặp của sự mơ hồ và suy đoán
phản ánh nội dung của vở kịch.
Nó được xem như là biểu tượng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh,
Công xã Paris,
và Ireland, phần thuộc Anh.
Vai trò của hai nhân vật chính
cũng làm nổ ra nhiều tranh luận sôi nổi.
Họ có thể là những người sống sót sau Khải huyền,
một cặp đôi lâu năm, hai kẻ thất bại,
hay thậm chí là hiện thân của cái tôi và bản năng của Freud.
Beckett đã nói rằng
điều duy nhất ông có thể chắc chắn là Vladimir và Estragon
"đội mũ quả dưa".
Như những lời nhận xét phê bình cùng những tình tiết điên rồ,
ngôn ngữ của họ thường vòng vo
như thể vừa tranh luận vừa đùa giỡn, quên luôn dòng suy nghĩ,
và nhớ lại ngay khi dừng nghĩ về nó.
Vladimir: Có lẽ chúng ta nên bắt đầu lại.
Estragon: Như vậy lại hay
Vladimir: Sẽ rất khó đấy!
Estragon: Chúng ta có thể bắt đầu từ bất cứ điều gì.
Vladimir: Đúng, nhưng anh phải quyết định.
Beckett nhắc chúng ta rằng như cuộc sống thường nhật,
thế giới sân khấu không phải lúc nào cũng hợp lí.
Nó có thể vừa là thực tại lẫn ảo mộng,
vừa quen thuộc vừa lạ lẫm.
Và dù một bài tự sự ngắn vẫn rất lôi cuốn,
thì một vở kịch hay vẫn khiến chúng ta suy nghĩ - và chờ đợi.