Je handen zijn van dichtbij bekeken allesbehalve glad.
Met pieken en dalen, vouwen en kloven
zijn er meer dan genoeg verstopplekken waar virussen zich kunnen nestelen.
Als je dan je gezicht aanraakt,
kan het virus je besmetten.
Maar er zijn twee ontzettend simpele manieren
om dat tegen te gaan:
zeep en water, en ontsmettende handgel.
Dus welke is beter?
Het coronavirus dat COVID-19 veroorzaakt,
is een van de vele virussen met een lipide dubbellaag als bescherming.
Deze lipiden zijn speldvormige moleculen wier kop wordt aangetrokken door water
en wier staart erdoor wordt afgestoten.
In waterrijke omgevingen vormen de lipiden van nature een schild zoals dit hier,
met de koppen naar de buitenkant en de staarten naar de binnenkant.
Hun gemeenschappelijke reactie op water zorgt ervoor dat ze aan elkaar kleven --
dit noemen we het hydrofobe effect.
Deze buitenste structuur helpt het moleculaire systeem van het virus
om door cellulaire membranen te breken en onze cellen te kapen.
Maar het kent vele duizenden zwakke punten
waar de juiste moleculen het uit elkaar kunnen wrikken.
En dit is waar we zeep voor nodig hebben.
Eén druppel van eender welk merk zeep bezit biljarden moleculen,
amfifielen genaamd,
die op de biologische lipiden lijken.
Hun staarten,
die ook worden afgestoten door water,
vechten om een plek met de lipiden waar het schild van het virus uit bestaat.
Maar ze verschillen genoeg
om de regulariteit van het virusmembraan te verbreken,
waardoor het geheel ineenstort.
Die amfifielen vormen dan hun eigen bubbels rond deeltjes,
waaronder het RNA van het virus en zijn proteïnen.
Voeg water toe ...
en je spoelt de hele bubbel weg.
Het effect van ontsmettende handgel gelijkt minder dat van een koevoet,
maar meer dat van een aardbeving.
Wanneer je een coronavirus met water omringt,
zorgt het hydrofobe effect voor sterke banden in het membraan.
Ditzelfde effect zorgt ervoor
dat de grote proteïnen die de pinnen van het coronavirus vormen,
op hun plaats en in hun vorm blijven,
zodat ze je cellen kunnen besmetten.
Als je het virus in de lucht uitdroogt, behoudt het zijn stabiliteit.
Maar omring het nu eens met een hoge concentratie alcohol,
zoals het ethanol of isopropanol in de meeste ontsmettende handgels.
Dit laat het hydrofobe effect verdwijnen
en geeft de moleculen ruimte om rond te bewegen.
Het totale effect lijkt op het verwijderen van alle spijkers en mortel uit een huis
en het dan treffen met een aardbeving.
Het membraan van de cel stort in en de puntige proteïnen verkruimelen.
Het virus wordt bij beide methodes in één à twee seconden vernietigt,
maar artsen adviseren om je handen minstens twintig seconden te wassen,
vanwege het complexe landschap van onze handen.
Zeep en ontsmettingsgel moeten overal zitten,
inclusief handpalmen,
vingertoppen
de buitenkant van je hand
en tussen je vingers,
om je werkelijk te beschermen.
En wanneer het om een uitbraak van een coronavirus gaat,
adviseren dokters om zo vaak mogelijk je handen met water en zeep te wassen.
Hoewel beide technieken het virus even effectief vernietigen,
zitten er twee voordelen aan zeep en water.
Ten eerste wast het al het vuil weg
waar anders virusdeeltjes in verstopt kunnen zitten.
Maar nog belangrijker:
het is gewoon gemakkelijker
om je handen gedurende twintig seconden volledig met water en zeep te bedekken.
Natuurlijk is ontsmettende handgel onderweg handiger.
Gebruik handgel zo grondig mogelijk als er geen gootsteen in de buurt is,
en wrijf je handen tegen elkaar tot ze droog zijn.
Jammer genoeg zijn er miljoenen mensen
die geen toegang hebben tot schoon drinkwater,
wat sowieso een groot probleem is --
maar zeker tijdens een uitbraak.
Onderzoekers en hulporganisaties proberen oplossingen te voorzien voor deze groepen.
Een voorbeeld is een apparaat dat zout, water en een autobatterij gebruikt
om chloorwater te maken dat schadelijke ziektekiemen doodt
en dat veilig is om handen te wassen.
Indien je erover kunt beschikken,
worden zeep en water dus aangeraden tegen een coronavirus,
maar is dat dan het beste bij elke virale uitbraak?
Niet per se.
Vele doorsnee verkoudheden worden veroorzaakt door rhinovirussen,
welke een geometrische proteïnestructuur hebben,
een eiwitmantel geheten,
in plaats van een lipide dubbellaag.
De eiwitmantel heeft bij lange na niet zoveel zwakke punten
waar amfifielen uit zeep het uiteen kunnen trekken,
dus het duurt langer voordat zeep werkzaam is.
Maar sommige proteïnen aan het oppervlak zijn nog steeds gevoelig
voor het destabiliserende effect van ontsmettende handgel.
In deze en andere gevallen is ontsmettende handgel doeltreffender,
vooral als je nadien je handen wast
om de overblijvende deeltjes te verwijderen.
De beste manier om te weten welke je bij een uitbraak moet gebruiken,
is doen wat het beste is bij alles wat met ziektes te maken heeft:
geef gehoor aan het advies van erkende medische deskundigen.